Duruxmaq felinin Azərbaycan dilindəki əsas mənası, sadəcə "fikrə getmək" və ya "söz axtarmaq"dan daha genişdir. Bu, düşüncənin qısa müddətli, lakin aydın hiss olunan bir dayanıb qalması, daxili bir tərəddüd və ya fikir səpələnmişliyi vəziyyətidir. Sözün əslində ifadə etdiyi, düşüncə prosesinin birdən yavaşlaması, sözlərin, fikirlərin axtarışının başlamasıdır. Bu, dərin düşüncəyə dalmaq deyil, daha çox bir anda, qəfil baş verən bir düşüncə məcrasının səngiməsi, tərəddüd və ya çətinlik hissi ilə müşayiət olunan bir vəziyyətdir.
Misal olaraq, verilən "Gözlərin kimi gözlər; Duruxub kimi gözlər?" ifadəsində "duruxmaq" gözlərin ifadə etdiyi hisslərin qəfil dəyişməsi, bir az təəccüb və ya düşüncəyə dalma kimi ifadə olunur. Bu, sadəcə "fikrə getmək" kimi dar bir mənadan daha çox şey ifadə edir. Sözün istifadəsi kontekstə görə dəyişsə də, əsasında fikrin qısa müddətli bir dayanıb qalması, tərəddüd və ya qərar vermə çətinliyi yer alır.
İkinci misalda isə ("Sadıq bir az duruxub cavab verdi ki, lağlağı onun ayam...") "duruxmaq" cavab vermədən əvvəlki qısa bir tərəddüdü, fikir toplayıb əmin olmaq ehtiyacını göstərir. Bu, söz axtarmaqdan daha geniş olaraq cavabın düzgünlüyünə əmin olmaq üçün qısa müddətli bir düşüncə prosesinin ifadəsidir.
Yekun olaraq, "duruxmaq" sadəcə bir sözün axtarılmasını deyil, düşüncə prosesinin qısa bir fasiləyə düşməsini, bu fasilə zamanı baş verən tərəddüd və ya qərar vermə çətinliyini ifadə edən zəngin bir feldir. Bu, sözün istifadə olunduğu kontekstdən asılı olaraq müxtəlif nüanslar daşıyır.