Dilmanclıq sözü, köhnə Azərbaycan dilində geniş istifadə olunan bir termin olub, əsasən iki əsas mənaya malikdir. Birinci mənada, "dilmanc" sözündən törəmiş olub, konkret olaraq tərcüməçilik işi və ya xarici dillərlə işləmək, xarici dilləri bilən şəxslərin vəzifələrini ifadə edir. Bu, sadəcə olaraq sözlərin bir dildən digərinə çevrilməsini deyil, həmçinin mədəniyyətlərarası anlaşma və ünsiyyət üçün vasitəçilik rolunu da əhatə edirdi. Dilmanclar, dövrün siyasi və iqtisadi əlaqələrində, eləcə də mədəni mübadilədə mühüm rol oynayırdılar.
İkinci məna isə, bir qədər geniş və metaforik olaraq, araçılıq, vasitəçilik və ya vasitə olmaq kimi şərh oluna bilər. Bu mənada "dilmanclıq" iki tərəf arasında bir körpü rolunu oynayan hər hansı bir fəaliyyətə aid edilə bilər. Məsələn, iki fərqli qrup arasında müzakirə aparmaq, anlaşılmazlıqları aradan qaldırmaq, və ya hər hansı bir müqavilənin bağlanmasında kömək etmək kimi proseslər "dilmanclıq" anlayışı ilə izah oluna bilər.
Cəlil Məmmədquluzadənin misalında olduğu kimi, "Qulluğumun adı dilmanclıq idi" ifadəsi, şəxsin tərcüməçilik işləri ilə məşğul olduğunu, yəni dilmanc kimi çalışdığını göstərir. Lakin bu ifadənin içində bir qədər də məcburiyyət, asılılıq və hətta özünə məxsus olmayan bir işdə çalışma altmənası da hiss olunur. Bu, həm də o dövrün sosial iyerarxiyası və işçi-işəgötürən münasibətlərinin bir əksidir.
Beləliklə, "dilmanclıq" sözü sadəcə tərcüməçilik mənasından daha geniş bir məna daşıyır və tarixi kontekstdə, sosial və siyasi vəziyyəti də əks etdirir. Bu sözün incəliklərinin dərk edilməsi, köhnə Azərbaycan ədəbiyyatını daha dəqiq anlamaq üçün vacibdir.