Dəyənəkayaqlılar (Perissodactyla) – təkamül tarixində milyon illər boyu müxtəlif formalar alaraq günümüzə qədər gəlib çatan maraqlı bir məməli dəstəsidir. "Dəyənəkayaqlı" adı, bu heyvanların digər cütdırnaqlılardan fərqli olaraq, ağırlıqlarının əsasən orta barmağa düşməsindən irəli gəlir. Başqa sözlə, ayaqlarının quruluşu, ağırlığın mərkəzləşdirilmiş şəkildə orta barmağa düşməsi ilə səciyyələnir, bu da onlara dəyənək kimi bir dayaq təmin edir. Bu anatomik xüsusiyyət hərəkətlilik və sürət üçün əlverişlidir.
Dəyənəkayaqlıların əsas xüsusiyyətlərindən biri də qalın dəri təbəqəsi ilə örtülü barmaqlarının olmasıdır. Bu qalın dəri təbəqəsi, sərt yerlərdə və ya uzun məsafələr qət edərkən barmaqları qoruyur, həmçinin sürtünməyə davamlılıq təmin edir. Onların barmaqlarının sayı növlər arasında dəyişsə də, adətən tək və ya tək sayda olur (məsələn, atlarda bir, zürafələrdə üç barmaq). Bu da onları cütdırnaqlılardan (məsələn, inəklər, qoyunlar) fərqləndirir.
Dəyənəkayaqlılar, atlar, eşşəklər, zebralar, kərgədanlar və tapirlər kimi tanınmış heyvanları əhatə edir. Bu heyvanların hər biri müxtəlif yaşayış mühitinə uyğunlaşmış və unikal xüsusiyyətlərə malikdir. Məsələn, atlar sürətli qaçmağa, kərgədanlar öz qalın dəriləri ilə yırtıcılara qarşı müdafiəyə, tapirlər isə həm suda, həm də quruda rahat hərəkət etməyə uyğunlaşmışdır. Bu müxtəliflik, dəyənəkayaqlıların təkamülünün nə qədər maraqlı və müxtəlif olduğunu göstərir.
Bu gün dəyənəkayaqlıların bir çox növləri nəsli kəsilmə təhlükəsi ilə üzləşir. Yaşayış mühitlərinin məhv edilməsi və ovlanma bu heyvanların sayının azalmasının əsas səbəbləridir. Onların qorunması üçün müxtəlif tədbirlər görülür və bu heyvanların gələcək nəsillər tərəfindən də müşahidə olunması üçün səylər davam etdirilir.