izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Degenerasiya [lat. degeneratio] - Biologiyada degenerasiya termini, əsasən, nəsildən-nəslə irsi xüsusiyyətlərin pisləşməsi, orqanizmin quruluş və funksiyalarının sadələşməsi və ya zəifləməsi kimi başa düşülür. Bu proses, ətraf mühitin mənfi təsirləri, genetik mutasiyalar və ya digər amillərin təsiri altında baş verir. Sadəcə "cırlaşma" və "pisləşmə" kimi ümumi təriflərlə məhdudlaşdırmaq qeyri-dəqiqdir, çünki degenerasiya müxtəlif səviyyələrdə və formalarda özünü göstərə bilər.

Bitki və heyvanlarda degenerasiyanın nəticələri müxtəlif ola bilər. Məsələn, bitkilərdə bu, məhsuldarlığın azalmasına, xəstəliklərə qarşı müqavimətin zəifləməsinə və adaptasiya qabiliyyətinin aşağı düşməsinə gətirib çıxarır. Heyvanlarda isə degenerasiya orqanların atrofiyası, reproduktiv funksiyanın pozulması, immunitet sisteminin zəifləməsi və ümumi həyat qabiliyyətinin azalması ilə nəticələnə bilər. Bu proses, həmçinin, yeni, daha mürəkkəb xüsusiyyətlərin inkişafının əksinə, əvvəl mövcud olan xüsusiyyətlərin itirilməsinə və ya sadələşməsinə səbəb olur.

Degenerasiya yalnız təbii şəraitin mənfi təsirləri ilə deyil, həm də insan fəaliyyəti ilə əlaqədar amillərlə, məsələn, ətraf mühitin çirklənməsi, iqlim dəyişikliyi və seçməli yetişdirmənin səhv tətbiqi ilə də əlaqələndirilə bilər. Bəzi hallarda, degenerasiya prosesi qısa müddətdə baş verə bilsə də, bəzi hallarda bu, uzun illər ərzində, hətta nəsillər boyu davam edən bir proses ola bilər. Ona görə də, degenerasiyanın qarşısının alınması üçün ətraf mühitin qorunması, genetik müxtəlifliyin qorunub saxlanması və müasir seleksiya üsullarının tətbiqi çox önəmlidir.

Qeyd etmək vacibdir ki, degenerasiya həmişə mənfi bir hadisə olmasa da, təkamül prosesində bəzi hallarda adaptasiya mexanizmləri kimi rol oynaya bilər. Məsələn, parazit həyat tərzi sürən bəzi orqanizmlərdə bəzi orqanların atrofiyası onların parazit həyat tərzinə uyğunlaşma kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin ümumi halda, degenerasiya orqanizmin həyat qabiliyyətinin və adaptasiya qabiliyyətinin azalması ilə əlaqələndirilir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz