Çekist sözü rusca "чекист" (çekist) sözündən götürülmüşdür və XX əsrin əvvəllərində Rusiyada fəaliyyət göstərən Çeka (Всероссийская чрезвычайная комиссия - Bütünrusiya Fövqəladə Komissiyası) təşkilatının əməkdaşını ifadə edir. Bu təşkilat, Bolşevik inqilabından sonra qurulmuş və əsas vəzifəsi inqilab əleyhinə fəaliyyətləri yatırmaq, "sinif düşmənlərini" təqib etmək və sovet hakimiyyətini qorumaq idi.
Çekistlər, sovet dövrünün ən nüfuzlu və eyni zamanda ən qorxulu təşkilatının üzvləri idi. Onların səlahiyyətləri olduqca geniş idi və həbs, sorğu-sual, sürgün və edam kimi ağır cəzaları tətbiq etmək hüququna malik idilər. Bu səlahiyyətlərin genişliyi və həddindən artıq sərt tətbiqi nəticəsində çekistlər bəzi hallarda qorxu və terrorla eşlənmişdilər.
Tarix boyu Çekanın adı və čekistlərin fəaliyyəti mübahisələrə səbəb olmuşdur. Bəziləri onları inqilabın qoruyucuları, sovet hakimiyyətinin möhkəmlənməsində mühüm rol oynayanlar kimi qiymətləndirirlərsə, digərləri onların əməllərini amansızlıq, özbaşınalıq və insan hüquqlarının pozulması kimi qəbul edirlər. Çekistlər haqqında çoxsaylı ədəbi əsərlər, filmlər və sənədli filmlər çəkilmişdir ki, bunlar da bu mürəkkəb tarixi hadisənin müxtəlif tərəflərini işıqlandırmağa çalışır.
Qısacası, "çekist" sözü sadəcə bir peşə adı deyil, həm də XX əsr tarixinin mürəkkəb və mübahisəli bir dövrünün simvoludur. Bu söz, həm qorxuyu, həm də dəyişikliyi, həm qəhrəmanlığı, həm də zorakılığı özündə əks etdirir.