Cəzalanmaq felinin əsas mənası, bir qanun pozuntusuna, qadağan olunmuş hərəkətə və ya əmələ görə cəza almaq, cəzaya məruz qalmaqdır. Bu, sadəcə fiziki cəza ilə məhdudlaşmır; həm də inzibati, maliyyə, sosial və ya mənəvi cəzaları əhatə edir. Məsələn, yol qaydalarını pozduğunuz üçün cərimə yazılması, qanunsuz fəaliyyətə görə həbs cəzası almanız, işinizdən çıxarılmanız və ya ictimai rəyin tənqid hədəfinə çevrilməniz də müxtəlif növ cəzalanma hallarıdır.
Daha geniş mənada, cəzalanmaq hər hansı bir mənfi nəticənin, xoşagəlməz hadisənin nəticəsi olaraq ortaya çıxan bir vəziyyəti ifadə edə bilər. Məsələn, səhv bir qərarın nəticəsi olaraq maliyyə itkisi yaşamaq da bir növ cəzalanmaq kimi qəbul edilə bilər. Bu mənada, cəzalanmaq daha çox səhv davranışın və ya yanlış qərarın nəticəsi kimi bir mənfi nəticəni ifadə edir. Bu, sərt bir qanuni cəzanı deyil, əksinə həyatın özünün verdiyi "dərs" kimi də interpretasiya oluna bilər.
Maraqlı bir tərəfi də odur ki, cəzalanmağın təsiri subyektivdir. Eyni cəza fərqli insanlar tərəfindən fərqli qəbul edilə bilər. Bəzi insanlar üçün kiçik bir cəza belə ağır təsir yarada bilər, bəziləri isə ciddi cəzalardan belə asanlıqla keçə bilərlər. Bu subyektiv təsir, cəzanın şiddətindən və həmçinin insanın şəxsiyyətinin, əxlaqının və həyat təcrübəsinin xüsusiyyətlərindən asılıdır. Cəzalanmanın məqsədi isə, adətən, təkrar olunmasının qarşısının alınması və cəmiyyətin qorunmasıdır.