Cəzalanma: "Cəzalanmaq" fellindən törəmiş isimdir və hər hansı bir qanun pozuntusuna, qadağan olunmuş hərəkətə və ya əmələ görə verilən cəza prosesini, nəticəsini və ya həmin prosesin özü ilə bağlı duyğuları ifadə edir. Sadəcə "cəza almaq" mənasından daha geniş bir çalar əhatə edir. Cəzalanma, müəyyən bir qayda pozuntusunun ardınca gələn hərəkətləri, tətbiq olunan metodları (məsələn, həbs, cərimə, ictimai işlər, tənbeh və s.) və bu hərəkətlərin fərd və ya cəmiyyət üzərindəki təsirlərini əhatə edir.
Cəzalanmanın mahiyyəti, həmçinin, cəzanın tətbiq olunma səbəblərinə və məqsədlərinə bağlıdır. Bəzi hallarda, cəzalanma qanun pozuntusunun təkrarlanmasının qarşısını almaq, bəzi hallarda isə cəmiyyətin ədalət hissinin təmin olunması, günahkarın tərbiyə olunması və ya islah edilməsi məqsədi daşıya bilər. Cəzalanma prosesinin ədalətli və obyektiv olması vacibdir. Əks təqdirdə, cəzalanma öz məqsədinə çatmayacaq, əksinə, haqsızlıq hissinin artmasına və sosial gərginliyə səbəb ola bilər.
Cəzalanma anlayışı hüquq, əxlaq, pedaqogika və digər sahələrdə müxtəlif kontekstlərdə istifadə olunur. Maddə bağımlılığı müalicə mərkəzlərində tətbiq olunan müalicə metodlarının bir hissəsi də cəzalanma prinsiplərinə əsaslana bilər. Valideynlərin uşaqlarına tərbiyəvi məqsədlərlə verdikləri tənbehlər də cəzalanmanın müəyyən bir formasıdır. Bu kontekstlər, cəzalanmanın geniş və mürəkkəb bir anlayış olduğunu göstərir.
Beləliklə, cəzalanma sadəcə bir cəzanın verilməsi deyil, həm də bu cəzanın tətbiq olunma prosesi, səbəbləri, məqsədləri, nəticələri və hətta bu prosesin ədalətli və obyektiv olub-olmaması ilə bağlı sualları özündə ehtiva edən çoxcəhətli bir anlayışdır.