izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Bəşərti (bəşərti ki) sözü farsca "bə" (ilə) və ərəbcə "şərt" sözlərindən əmələ gəlmiş bir bağlamadır. Köhnə Azərbaycan dilində istifadə olunmuş və müasir dilin tələblərinə cavab verən daha dəqiq ekvivalentləri ilə əvəz olunmuşdur. Lüğətlərdə əsasən "bu şərtlə", "bu şərtlə ki" kimi tərcümə olunur, lakin mənasını tam əhatə etmir.

Bəşərti, sadəcə bir şərtin qoyulduğunu deyil, həm də bu şərtin əsas müqavilənin və ya razılaşmanın ayrılmaz tərkib hissəsi olduğunu vurğulayır. Yəni, şərtin yerinə yetirilməməsi halında əsas razılaşmanın özünün də ləğv edilə biləcəyini ifadə edir. "Əgər" bağlamasından fərqli olaraq, bəşərti daha ciddi və bağlayıcı bir məna daşıyır. Müasir dil istifadəsində "şərti ilə", "şərtilə ki", "təqdirdə ki", "yalnız", "ancaq" kimi sözlərlə əvəz oluna bilər, lakin bunlar bəşərti sözünün tam və dəqiq mənasını vermir.

Misal olaraq, verilən nümunədəki “Mən yağ ilə də sövdə edərəm, bəşərti ki xalis” ifadəsində “bəşərti ki xalis” hissəsi yağın mütləq xalis olmasını tələb edən vacib bir şərt olduğunu göstərir. Yağın xalis olmaması halında sövdənin ləğv edilməsi ehtimalı yüksəkdir. Bu, müasir dil istifadəsində "yalnız xalis yağ olarsa sövdə edərəm" ifadəsi ilə tam eyni məna vermir, çünki "bəşərti" sözü daha güclü bir bağlayıcı və şərt qoyan funksiyasına malikdir.

Beləliklə, "bəşərti" sözü köhnəlmiş olsa da, tarixi və dilçilik baxımından maraqlı bir bağlama olmaqla yanaşı, müasir dilin ifadə imkanlarını daha dəqiq başa düşmək üçün də vacibdir. Onun yerini alan müasir sözlərin seçimi isə konkret kontekstdən asılıdır.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz