Tüstüləmə sözü "tüstüləmək" felindən törəmiş isimdir. Azərbaycan dilində geniş işlənməyən, nisbətən arxaik sayıla biləcək bu söz əsasən tüstü ilə əlaqədar olan prosesi, hadisəni, vəziyyəti və ya nəticəni bildirir.
Mənası daha geniş şəkildə izah edilərsə, "tüstüləmə" aşağıdakıları əhatə edir:
- Tüstü ilə örtülmə: Bir ərazinin, obyektin və ya səmanın tüstü ilə qaralması, görünməz hala gəlməsi və ya qaranlıq bir görünüş alması.
- Tüstünün yayılması: Tüstünün mənbədən ətrafa yayılması, yayılma prosesi. Bu, həm təbii (məsələn, meşə yanğını nəticəsində), həm də süni (məsələn, fabriklərdən çıxan tüstü) səbəblərdən baş verə bilər.
- Tüstü ilə müalicə (arxaik): Bəzi xalq təbabətində tüstünün müalicəvi təsiri olduğuna inanılırdı və bu proses "tüstüləmə" olaraq adlandırıla bilərdi. Bu məna artıq nadir hallarda istifadə olunur.
- Metaforik istifadə: Daha nadir hallarda, "tüstüləmə" sözü metaforik mənada, qaranlıq, qeyri-müəyyən və ya gizli bir vəziyyəti ifadə etmək üçün işlədilə bilər. Məsələn, "gələcək tüstüləmədə idi" deyərkən, gələcəyin qeyri-müəyyən və görünməz olması ifadə olunur.
Sözün etimologiyasına gəldikdə, "tüstü" kökünə "-ləmə" şəkilçisinin əlavə olunması ilə əmələ gəlmişdir. "-ləmə" şəkilçisi proses, hərəkət və ya vəziyyəti bildirən isimlər yaradır. Bu baxımdan "tüstüləmə" sözünün mənası "tüstü ilə əlaqədar bir proses" kimi ümumiləşdirilə bilər.
Cümlədə nümunələr:
- Yanğın nəticəsində kənd ətrafı qalın bir tüstüləmə ilə örtülmüşdü.
- Fabrikanın bacasından qalxan tüstünün tüstüləməsi gözləri qıcıqlandırırdı.
- (Arxaik istifadə) Babam otların tüstüləməsi ilə baş ağrısını müalicə edirdi.
- Gələcək hələ də bir tüstüləmə içində idi, qaranlıq və qeyri-müəyyən.