izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Tuş1 sözü Azərbaycan dilində əsasən "qarşı", "qabaq", "ön", "qənşər" mənalarında işlənən bir sözdür. Lüğətlərdə sadəcə bu mənaların verilməsi isə sözün semantik potensialının tam əksini əks etdirmir. Çünki "tuş" daha geniş bir məna dairəsinə malikdir və kontekstdən asılı olaraq müxtəlif nüanslar əldə edə bilir. Əsas mənası bir obyektə, şəxsə və ya hadisəyə nisbətən "qarşı tərəf", "qabakı tərəf" və ya "yaxınlıq" ifadə etməsidir. Yəni hər hansı bir referent nöqtəsinə görə müəyyən bir mövqeyi bildirir.

Məsələn, verilən nümunədə "Arvad çay verdikdən sonra [ərinin] tuşunda stulda oturdu" cümləsində "tuşunda" sözü ərinin olduğu yerə nisbətən yaxınlıq, qarşı tərəfi ifadə edir. Bu kontekstdə "tuşunda" sözü "yanında", "qarşısında" mənalarına daha yaxındır. Ancaq "tuş" sözü həmişə bu qədər aydın bir yaxınlıq ifadə etmir. Bəzi hallarda daha ümumi bir "qabaq", "ön" mənası daşıya bilər. Məsələn, "Ev tuşunda bağ var" cümləsində "tuşunda" sözü evin önündə, yaxınlığında yerləşən bağı bildirir.

Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, ehtimal ki, türk dillərindəki "tuş", "tuşmaq" felindən törəmişdir. Bu fel "dəymək", "toxunmaq", "qarşılaşmaq" mənalarını ifadə edir. Beləliklə, "tuş" sözünün mənası ilə "tuşmaq" felinin mənası arasında bir əlaqə olduğu aşkar görünür. "Tuş" sözü zaman keçdikcə mənasını dəyişib daha çox "məkan münasibəti" ifadə edən bir hal əlavəsinə çevrilmişdir.

Qeyd etmək lazımdır ki, "tuş" sözünün istifadəsi dialektal fərqlərə də malikdir. Bəzi bölgələrdə daha çox "qarşı" mənasında, digər bölgələrdə isə "ön", "qabaq" mənasında işlənə bilər. Bu səbəbdən də sözün tam və dəqiq mənasını anlamaq üçün həmişə kontekstin nəzərə alınması vacibdir.

Nəticə olaraq, "tuş1" sözü sadəcə "qarşı", "qabaq", "ön" mənaları ilə məhdudlaşmayan, kontekstdən asılı olaraq "yaxınlıq", "qənşər", "qarşılaşma" kimi nüansları da özündə əks etdirən çoxmənalı bir sözdür. Onun mənşəyi və istifadə dairəsi nəzərə alınaraq, lüğətlərdəki tərifi daha geniş və dəqiq şəkildə verilməlidir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz