Tuf [lat. tofus-dan] – vulkanik püskürmələrin məhsulu olan, əsasən vulkanik kül və ya piroklastik materialların (pomza, lapilli, vulkanik qum və s.) sementləşməsi nəticəsində əmələ gələn, məsaməli və çox zaman rəngarəng süxur növüdür. Tuflar bir sıra fiziki-mexaniki xüsusiyyətlərinə görə inşaat sənayesində geniş istifadə olunur. Onların məsaməliliyi, istilik izolyasiya qabiliyyəti, işlənmə asanlığı kimi üstünlükləri vardır. Çökmə mənşəli tuflar da mövcuddur, lakin bunlar daha az yayılmışdır və əsasən biogen mənşəli kalsium karbonatının (məs., mercan qalıqlarının) sementləşməsi nəticəsində əmələ gəlir. Bu halda "tuf" termini biolit mənşəli süxurlara da aid edilə bilər.
Tufun məsaməli strukturu onun istilik və səs izolyasiya xüsusiyyətlərinə müsbət təsir göstərir. Bu səbəbdən tufdan divarların, döşəmələrin və damların tikintisində istifadə olunur. Eyni zamanda, tufun işlənməsinin asanlığı onu memarlıqda da geniş tətbiq edilməsinə imkan verir. Tufdan həm üzlük materialı, həm də tikinti blokları hazırlanır. Rəng və tekstura müxtəlifliyinə görə tuf bəzək əşyaları hazırlamaqda da istifadə olunur.
Vulkanik tufun mineraloji tərkibi əmələ gəlmə şəraitindən asılı olaraq dəyişir. Əsasən kvars, feldşpat, mika və vulkanik şüşədən ibarət ola bilər. Çökmə tufların tərkibi isə əsasən kalsium karbonatından ibarətdir. Tufun rəngi boz, sarı, çəhrayı, qırmızı və s. ola bilər və bu, onun mineraloji tərkibindən və dəmir oksidlərinin miqdarından asılıdır.
Cümlədə nümunələr:
- Qədim şəhərin divarları möhkəm tuf daşlarından hörülmüşdü.
- Tikinti üçün yüksək keyfiyyətli tuf daşları seçildi.
- Arxeoloqlar qazıntılarda maraqlı tuf nümunələri aşkar etdilər.
- Evlərin tikintisində tuf bloklarından istifadə edilmişdi.
- Bu dağlarda tuf yataqları geniş yayılıb.