izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Təzkirə (ər. تذكرة - tezkire - xatırlatma, yad salma, məlumat, xatirə) termini ədəbiyyatşünaslıqda görkəmli şəxsiyyətlərin, xüsusilə şairlərin, yazıçıların, rəssamların və digər sənətkarların həyatı, yaradıcılığı, əsərləri haqqında məlumat verən, bioqrafik və biblioqrafik məlumatları özündə birləşdirən əsəri bildirir. Bu məlumatlar adətən həmin şəxslərin həyatından epizodlar, əsərlərindən seçmələr, onların ədəbi və ya sənətkarlıq fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi, əsərlərinin təhlili, həmçinin müəlliflər haqqında müxtəlif rəylər, ədəbi məktublar və s. şəklində təqdim olunur.

Təzkirələr, sadəcə bioqrafik məlumatlar toplusundan daha çox, müəyyən bir dövrün ədəbi-mədəni həyatını əks etdirən, o dövrün ədəbi-bədii düşüncəsini, estetik baxışlarını, ədəbi məktəblərini və ədəbi-mənəvi dəyərlərini özündə əks etdirən qiymətli mənbələrdir. Onlar həm də ədəbiyyat tarixini öyrənmək üçün əvəzsiz mənbə rolunu oynayırlar.

Təzkirələrdə verilən məlumatların etibarlılığı müxtəlif səbəblərdən fərqlənə bilər. Müəllifin şəxsi meyl və yanaşmaları, mənbələrin etibarlılığı, məlumatların doğru və tam şəkildə verilməsi kimi amillər təzkirələrin qiymətləndirilməsində nəzərə alınmalıdır. Lakin, tarixi kontekst nəzərə alınmaqla, təzkirələrdəki məlumatlar ədəbiyyat tarixi və ədəbiyyatşünaslığın digər sahələri üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Təzkirələrin strukturu müxtəlif ola bilər. Bəzi təzkirələr müəllifləri əlifba sırası ilə, bəziləri isə xronoloji ardıcıllıqla, ya da müəyyən ədəbi məktəblərə görə təqdim edir. Müəlliflərin əsərlərinin siyahısı, onların haqqında qısa həyat tərcümələri, şeir nümunələri və ədəbi mühakimələr təzkirələrin əsas elementlərindən hesab olunur.

Misal olaraq, Azərbaycan ədəbiyyatında "Təzkirətüş-şüəra" (Arif Ərdəbili), "Təzkirə-i ədəba" (Mirzə Əbdülqadir Marağalı) kimi əsərlər göstərmək olar. Bu əsərlər öz dövrünün ədəbi-mədəni həyatını əks etdirməklə yanaşı, Azərbaycan ədəbiyyat tarixinin öyrənilməsində də əhəmiyyətli rol oynayır.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz