Taygöz sözü Azərbaycan dilində əsasən "birgözlü" mənasında işlənir. Lüğətlərdəki "bax birgözlü" ifadəsi isə bu sözün yalnız birgözlü varlıqları ifadə etdiyini deyil, metaforik olaraq tək gözə sahib kimi qəbul edilən, ya da bir tərəfli baxışa malik olan şəxsləri də ifadə edə biləcəyini göstərir. Bu mənada "taygöz" sözü sadəcə fiziki qüsuru deyil, mənəvi bir qüsuru, məsələn, dar düşüncəli, qərəzli və ya həqiqəti görməkdə çətinlik çəkən bir şəxsi təsvir etmək üçün də işlədilə bilər.
Mirzə Fətəli Axundzadənin əsərlərində də "taygöz" sözünün işlənməsinə rast gəlmək mümkündür. Axundzadənin əsərlərində bu söz daha çox satirik və istehza dolu bir tonda, köhnə düşüncə tərzinə, gerilikə sahib olan şəxsləri təsvir etmək üçün işlənir. Beləliklə, "taygöz" sözü sadəcə birgözlü olmaq mənası ilə yanaşı, məhdud dünyagörüşü, dar düşüncəli olmanı da ifadə edən bir metafora kimi istifadə edilir.
Etimalogiyasına gəldikdə, "taygöz" sözünün "tay" və "göz" sözlərinin birləşməsindən əmələ gəldiyi ehtimal olunur. "Tay" sözünün buradakı mənası tam aydın deyildir, lakin "tək", "yalnız" və ya "tam olmayan" mənalarını ehtiva edə bilər. Bəzi alimlər "tay" sözünün burada "bənzərsiz", "fərqli" mənasında işləndiyi fikrini irəli sürürlər ki, bu da birgözlülüyün fərqliliyini və nadirliyini vurğulayır. Beləliklə, "taygöz" sözü həm fiziki, həm də metaforik bir mənaya malikdir, kontekstdən asılı olaraq fərqli mənalarda istifadə edilə bilir.
Misal olaraq, M.Rzaquluzadənin sitatında göstərildiyi kimi, "[Xan] qəbul otağına keçəndə taygöz yasavulbaşını qapıda gördü" cümləsində "taygöz" sözü sadəcə birgözlü olan yasavulbaşını ifadə edir. Lakin eyni söz fərqli bir kontekstdə "O, taygöz bir insan idi, həqiqəti heç vaxt görmək istəmirdi" kimi cümlədə istifadə edilə bilər ki, burada "taygöz" sözü məhdud dünyagörüşlü və qərəzli bir insanı təsvir edir.