Şaşma sözü "şaşmaq" fellindən törəmiş bir isimdir. Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində ümumiyyətlə "birdən-birə baş verən gözlənilməz hadisə, təəccüb doğuran vəziyyət, gözlənilməzlik" kimi izah olunur. Lakin bu izahı daha genişləndirmək və dəqiqləşdirmək mümkündür.
Əslində "şaşma" sözü, anidən baş verən, gözlənilməz və insanda təəccüb, heyrət, çaşqınlıq, hətta qorxu və ya narahatlıq hissləri doğuran hər hansı bir hadisəni, vəziyyəti və ya durumu ifadə edir. Bu "şaşma" həm müsbət, həm də mənfi emosiyalarla müşayiət oluna bilər. Məsələn, gözlənilməz bir mükafat qazanmaq sevincli bir "şaşma"ya, qəfil bir qəza isə qorxulu bir "şaşma"ya səbəb ola bilər.
Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, "şaşmaq" felinin kökü Türk dillərində geniş yayılmışdır və "çaşmaq", "dəyişmək", "səhv salmaq", "yönünü itirmək" kimi mənaları əhatə edir. Bu mənaların "şaşma" isimində də öz əksini tapdığını görürük. "Şaşma" həm fəaliyyətin qəfil pozulması, həm də fikrin, düşüncənin, qarşılaşılan vəziyyətin gözlənilməz olması anlamını ehtiva edir.
Cümlə içində istifadəsinə nümunələr:
- Onun qəfil gəlişi böyük bir şaşma yaratdı.
- Səhər oyandığımda hər şeyin dəyişdiyini görərək böyük bir şaşma keçirdim.
- Müharibənin başlaması bütün dünya üçün böyük bir şaşma oldu.
- Hava qəflətən dəyişdi və bu gözlənilməz şaşma bizi narahat etdi.
- Bu qədər sürətli inkişaf heç kim üçün şaşma deyildi, çünki uzun müddət bunu gözləyirdik.
Göründüyü kimi, "şaşma" sözü kontekstə görə müxtəlif mənalar daşıya bilər. Ancaq əsas mahiyyəti gözlənilməzlik, qəflətlilik və bunun nəticəsində yaranan təəccüb hissidir.