Şarlatán [fr. charlatan] sözü Azərbaycan dilində əsasən "bir şey bilmədiyi halda özünü bilən, mütəxəssis kimi göstərərək adamları aldadan, nadan; yalançı, fırıldaqçı, cüvəllağı" kimi izah edilir. Lakin bu izah, sözün bütün məna çalarlarını əhatə etmir və dilçilik baxımından tam dəqiq deyildir.
Fransızca "charlatan" sözünün etimologiyasına nəzər salsaq, onun İtalyanca "ciarlatano" sözündən götürülmüş olduğunu görərik. "Ciarlatano" isə "qarışqabazar" və ya "səs-küylü adam" mənasını verən "ciarlare" (qarışdırmaq, səs-küy salmaq) felindən törəmişdir. Beləliklə, "şarlatán"ın etimoloji kökü, sadəcə aldatma deyil, həm də səs-küylü, özünü reklam edən, diqqət cəlb etmək üçün hər vasitədən istifadə edən, əslində isə biliyə malik olmayan şəxsi ifadə edir.
Ona görə də, "şarlatán"ın mənasını daha geniş və dəqiq şəkildə belə ifadə etmək olar: özünü mütəxəssis, bilikli, bacarıqlı kimi təqdim edərək, həqiqətən də bilmədiyi, bacarmadığı şeylərdə özünü nümayiş etdirən, aldadıcı, səs-küylü, özünü reklam edən, yalançı, fırıldaqçı və ya cüvəllağı adam. Bu ifadədə "səs-küylü" və "özünü reklam edən" kimi əlavələr sözün etimologiyasına daha yaxın və mənanı daha dolğun əks etdirir.
Cümlədə işlənmə nümunələri:
- O, özünü məşhur bir həkim kimi təqdim edən bir şarlatán idi.
- Səhnədə özünü sehrbaz kimi göstərən şarlatán tamaşaçıları aldatdı.
- Biliksiz bir şarlatánın sözlərinə inanmaq olmaz.
- Həmin "mütəxəssis" əslində sadəcə bir şarlatán imiş.
- Onun səs-küylü təbliğatı arxasında gizlənən bir şarlatánlıq var idi.
Göründüyü kimi, "şarlatán" sözü müxtəlif kontekstlərdə istifadə oluna bilər və hər dəfə də aldatma elementini ehtiva etsə də, özünütəqdim və reklam üsullarının da əhəmiyyətini vurğulayır.