Şamdançı sözü, köhnəlmiş bir termin olaraq, keçmişdə, xüsusilə saray və ya imkanlı ailələrin evlərində, işıqlandırma sisteminin əsasını təşkil edən şamların və ya çıraqların qulluğunu edən şəxsi ifadə edir. Bu, sadəcə şam yandırmaqdan və söndürməkdən daha çox, mürəkkəb bir vəzifəni əhatə edirdi. Şamdançının vəzifələri arasında şamların təmizlənməsi, düzgün yerləşdirilməsi, hündürlüklərinin tənzimlənməsi, qırılmış və ya əriyən şamların dəyişdirilməsi, həmçinin çıraqların doldurulması və fitilin təmizlənməsi kimi işlər var idi.
Sözün etimologiyasına nəzər salsaq, “şam” və “-dançı” morfemlərindən təşkil olunduğunu görürük. "-dançı" şəkilçisi, “ilə məşğul olan”, “ilə işləyən” mənasını verir. Beləliklə, şamdançı sözünün tam mənası "şamlarla işləyən şəxs" olur. Lakin bu, sadəcə işıqlandırma vasitələrinin idarə edilməsini deyil, həm də müəyyən bir bacarıq və məsuliyyət tələb edən bir peşəni ifadə edirdi. Çünki, saraylarda və ya böyük evlərdə işıqlandırma həm estetik, həm də təhlükəsizlik baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.
Müasir Azərbaycan dilində “şamdançı” termini nadir hallarda işlədilir və əsasən tarixi kontekstlərdə qarşılaşırıq. Məsələn, tarixi romanlarda, məqalələrdə və ya sənədlərdə saray həyatını, o dövrün məişətini əks etdirən cümlələrdə rast gəlmək olar. Misal olaraq, “Sarayın şamdançısı hər gecə yüzlərlə şamı yandırar və səhər tezdən onları söndürərdi.” və ya “Şamdançı yeni, ətirli şamları qızıl şamdanlara yerləşdirdi.” kimi cümlələr göstərmək olar. Bu cümlələrdə şamdançının yalnız işığını yandıran birisi deyil, həm də sarayın məişətində müəyyən bir rol oynayan bir şəxs olduğu vurğulanır.
Qısacası, “şamdançı” sözü yalnız bir işçini deyil, keçmişdəki cəmiyyətin sosial təbəqələnməsini və həyat tərzini əks etdirən, tarixi bir termindir. Onun mənasını tam anlamaq üçün həmin dövrün həyat tərzinə, məişət adətlərinə və sosial strukturuna bələd olmaq lazımdır.