Şamayı (fars. شاماھی) Xəzər, Qara və Azov dənizləri hövzələrində geniş yayılmış bir balıq növüdür. Farsca mənşəli olan sözün etimologiyası dəqiq bilinməsə də, "şama" kökündən törəmə olduğu ehtimal edilir. "Şama" istilik, günəş işığı və ya parlaqlıq mənalarını daşıyır və şamayının gümüşü rəngli pulcuqlarına istinad ola bilər. Bu, balığın görünüşü ilə bağlı bir təsviri adlandırmadır.
Şamayı, əsasən, bədəninin uzunduraq, yanlardan yastı və yumru formalı olması ilə xarakterizə olunur. Pulcuqları həqiqətən də gümüşü-ağ rəngdə olub, bədəninin bel tərəfi isə tünd yaşıl və ya zeytuni-yaşıl rəngdə olur. Üzgəcləri adətən açıq rəngli, sarımtıl və ya açıq-boz olur. Bəzi alt növlərdə rəngdə kiçik fərqlər ola bilər, lakin əsas xüsusiyyətlər dəyişməz qalır.
Azərbaycan dilində şamayı sözü, əsasən, balığın özünü ifadə etmək üçün işlədilir. Məsələn: "Bu gün bazarı gəzdim, təzə şamayı aldım." və ya "Xəzər dənizinin ən dadlı balığı şamayıdır." kimi cümlələrdə işlənərək balığın adını bildirir. Digər balıq növlərindən fərqləndirmək üçün istifadə olunan bir termindir. Həmçinin, şamayı ilə hazırlanan yeməklərin adlarında da işlənə bilər (məsələn, "şamayı dolması").
Qeyd etmək lazımdır ki, şamayı termini, elmi təsnifatda istifadə olunan latınca terminlərlə (məsələn, Alosa caspia - Xəzər şamayı) müqayisədə daha ümumi bir termindir və müxtəlif şamayı növlərini əhatə edə bilər. Lakin gündəlik danışıq dilində şamayı termini, bölgəyə və kontekstdən asılı olaraq, konkret bir növü və ya müəyyən bir ölçüyə sahib olan şamayıları ifadə edə bilər.