izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Şaxlamaq (f.): Bu feil, əsasən kənd təsərrüfatı və inşaat işlərində istifadə olunan bir söz olub, əsasən "buzlaşma" və ya "buzla örtmə" mənasını ifadə edir, lakin bu məna kontekstə görə müxtəliflik göstərir. Lügətdə qeyd olunan iki əsas mənası daha dəqiq və geniş formada izah edilə bilər:

1. Ləkləri şaxla ayırmaq: Bu mənada "şaxlamaq" feili, buzlaşmış torpaqda, xüsusilə də əkinçilikdə ləklərin (torpaq parçası) bir-birindən ayrılması üçün buz qatını sındırmaq, dağıtmaq, əriməyə məcbur etmək hərəkətini bildirir. Məsələn, uzun və şaxtalı qışdan sonra, yazda donmuş torpağı şaxlamaq üçün müxtəlif üsullar (məsələn, torpağı qazmaq, sulamaq) tətbiq olunur ki, ləklər bir-birindən ayrılsın və əkin işlərinə başlamaq mümkün olsun. Bu mənada, feilin mənasına "donu açmaq", "donu dağıtmaq" kimi ifadələr də əlavə edilə bilər.

2. Şax döşəmək, şaxla örtmək: Bu məna isə inşaat işlərində, xüsusilə də qazılmış xəndəklərin divarlarının möhkəmləndirilməsində istifadə olunur. Burada "şaxlamaq" feili, xəndəyin kənarlarını, yamaclarını qorumaq, sürüşmənin qarşısını almaq üçün buz, qar və ya buzla qarışdırılmış torpaqla örtmək prosesini bildirir. Beləliklə, şaxlamaq, bu halda bir növ izolyasiya və ya möhkəmləndirmə üsuludur. Məsələn, "Xəndəyin kənarlarını şaxlamaq" ifadəsi xəndəyin uçmaması üçün buzla qarışdırılmış torpağın divarlarına tətbiq edilməsini ifadə edir. Bu mənada sinonim kimi "möhkəmləndirmək", "qorumaq", "izolyasiya etmək" sözlərini istifadə etmək olar.

Qeyd etmək lazımdır ki, hər iki mənada da "şax" sözünün buz və ya buzla əlaqəli qatı maddə mənasında işləndiyi aydın görünür. Feilin kökü türk dillərində geniş yayılmışdır və əsasən soyuqla əlaqəli hadisələri ifadə edir. "Şaxlamaq" feili, köhnə Azərbaycan dilində olduğu kimi, müasir dilin ədəbi üslubunda da işlənir, lakin əsasən kənd təsərrüfatı və inşaat sahələrində daha çox rast gəlinir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz