izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Süpürləmək sözü Azərbaycan dilində çoxmənalı söz olub, əsasən iki əsas mənaya malikdir. Birinci və daha məşhur mənası təmizləmək, toz-torpağı, kir-kəsiri bir yerə yığmaq və ya uzaqlaşdırmaq hərəkətidir. Bu mənada süpürgə vasitəsi ilə aparılan fiziki bir hərəkəti bildirir. Mütləq süpürgə ilə olmaması da vacib deyil, məsələn, əl ilə də bir sahəni "süpürə" bilərik. Məsələn: "Otağı süpürdüm.", "Küçəni süpürürlər.", "Qar yağışından sonra küçələri süpürmək lazımdır." Bu cümlələrdə süpürləmək sözü təmizləmək, yığmaq mənasında işlənir.

İkinci mənası isə daha az işlənən, əsasən köhnə ədəbi dildə rast gəlinən və verilən nümunədə olduğu kimi, birdən hücuma keçmək, əlləri ilə tutub yıxmaq, məğlub etmək mənasını bildirir. Bu mənada daha çox güc tətbiqini, fiziki üstünlük əldə etməyi ifadə edir. Sözün bu mənasında "süpürmək kimi hücuma keçdi", "düşmənləri süpürdü" kimi ifadələrə rast gəlmək olar. Nümunədə verilən "[Cənnətəli ağa:] Ay… hanı o günlər ki, on beş nökər ilə kəndin üstünə bulud kimi..." cümləsində süpürləmək sözü bu ikinci mənada – bir anda hücuma keçərək, kəndi ələ keçirmək mənasında işlənir. Belə ki, on beş nökər birlikdə düşmənə hücum edərək, onları sanki bir süpürgə ilə süpürüb atmış kimi məğlub ediblər.

Sözün etimologiyasına gəldikdə, "süpür-" kökü, təmizləmək, yığmaq, fırlatmaq hərəkətlərini ifadə edən köklərlə əlaqələndirilə bilər. "-mək" isə isimdən fel düzəldən şəkilçidir. Sözün ikinci mənasının meydana gəlməsi, güclü, sürətli bir hərəkətlə düşmənin məğlub edilməsinin, sanki bir yerə toplanılıb atılması təsvirinə əsaslanır. Bu mənada süpürmək hərəkəti sürət və gücü önə çəkir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz