izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Seyrəkləmək felinin Azərbaycan dilindəki mənası, sadəcə “səfehləmək, ağlını azdırmaq, gicləşmək, axmaqlamaq” kimi dar bir çərçivəyə salmaqla kifayətlənməməlidir. Əslində, sözün mənası daha geniş və çoxşaxəlidir. "Seyrəkləmək" kökündə "seyrək" sözü yatır ki, bu da "azlıq", "nadirlik", "sazlıqdan çıxma", "dəyişiklik" kimi mənalar daşıyır. Beləliklə, "seyrəkləmək" əsasən bir şeyin normal vəziyyətindən çıxması, nizamsızlaşması, qeyri-adi hala düşməsi, əvvəlki vəziyyətindən kənara çıxması mənasını ifadə edir. Bu, həm fiziki, həm də mənəvi aləmə aid edilə bilər.

Məsələn, "ağlını seyrəklətmək" ifadəsi sadəcə "gicləşdirmək"dən daha çox, insanın düşüncə tərzini, qərar vermə qabiliyyətini, düşüncə prosesini pozmaq, qeyri-adi hala salmaq kimi daha geniş məna daşıyır. Bu, hətta "ağlından çıxarmaq" mənasına da yaxındır. "Özünü seyrəklətmək" ifadəsi isə insanın öz davranışlarını, hərəkətlərini, həyat tərzini nizamdan çıxarması, qeyri-adekvat davranışlar nümayiş etdirməsi kimi başa düşülə bilər.

Verilən nümunə cümləsində ("Nə seyrəkləyirsən, ay arvad!") isə "seyrəkləmək" felinin mənası həm "səfehləmək", həm də "axmaqlamaq", "ağlını itirmək" kimi mənaları özündə ehtiva edir. Diyar kişinin arvadına dediyi bu ifadədə arvadın davranışlarının anormal olması, mənasız hərəkətlər etməsi və özünü düzgün aparmaması ifadə olunur.

Ümumiləşdirərək deyə bilərik ki, "seyrəkləmək" sözü müxtəlif kontekstlərdə fərqli çalarlar əldə edə bilsə də, əsas mənası bir şeyin və ya birinin normal vəziyyətindən, qaydasından, düzgünlükdən çıxması, dəyişməsi, pozulmasıdır. Bu mənada, sözün sinonimləri arasında "bozbazlamaq", "dəliliyə qapılmaq", "sərsəmlik etmək", "nizamsızlaşdırmaq" da yer ala bilər.

Sözün etimologiyası ilə bağlı dəqiq məlumatlar məhduddur, lakin "seyrək" sözünün kökünə istinad edərək, onun qədim türk dillərindən qaynaqlandığını fərz etmək olar.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz