Sayxaşlıq sözü Azərbaycan dilində hava vəziyyətinin sakit və durğun halını ifadə edir. Lüğətlərdə sadəcə "havanın vəziyyəti; sakitlik, durğunluq" kimi tərif olunmasına baxmayaraq, bu ifadənin daha geniş və dəqiq bir izahı mümkündür. Sayxaşlıq, yalnız küləksizliyi deyil, həm də havanın ümumi sakitliyini, hərəkətsizliyini, hətta bir növ "sükunət" hissini əks etdirir. Havada hər hansı bir tərpənişin, səsin, hərəkətin olmaması və ya olduqca zəif olması sayxaşlığı xarakterizə edən əsas xüsusiyyətlərdir.
Etimalogiyasına gəldikdə, "sayxaş" sözünün kökü türk dillərindəki "say" (hesablamaq, saymaq) və "xaş" (susuz, quru) komponentləri ilə əlaqələndirilə bilər. Bu halda, "sayxaş" hər hansı hərəkətin, səsin, ya da nəmin olmaması deməkdir. Başqa bir ehtimal da "sayxaş" sözünün daha qədim bir kökdən törəməsidir və bu kökün dəqiq təyini əlavə araşdırmalar tələb edir. Ancaq əsas məna, havanın tam sakit və durğun olmasıdır.
Cümlə içərisində "sayxaşlıq" sözünün işlənməsinə nümunələr:
- Səhər tezdən sayxaşlıq hökm sürürdü, hava dumanlı və səssiz idi.
- Gecənin sayxaşlığı təbiətin sükunətini daha da vurğulayırdı.
- Dağların arasındakı dərədə qəribə bir sayxaşlıq hiss olunurdu.
- Qışın sərt soyuğundan sonra gələn sayxaşlıq insanı sakitləşdirirdi.
Göründüyü kimi, "sayxaşlıq" sadəcə meteoroloji bir hadisəni deyil, həm də müəyyən bir əhval-ruhiyyəni, atmosferin sakitliyini və sükunətini əks etdirən daha geniş mənalı bir sözdür. Onun istifadəsi cümlənin kontekstindən asılı olaraq fərqli nüanslar əldə edə bilər.