izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Saydırmaq sözü Azərbaycan dilində bir sıra kontekstlərdə işlənən, əsasında "saymaq" fellərinin təsirli formada ifadəsini əks etdirən bir sözdür. Əsasən "saymağa məcbur etmək" mənasında işlənsə də, məcazi mənaları da vardır. Etimoloji baxımdan "say" felinin "-dır-" təsir fel əlavəsilə əmələ gəlmiş törəmə sözdür. Bu əlavə, hərəkətin zorla, təzyiq altında, icbarla icra edildiyini bildirir.

Birinci mənası - "Saymağa, hesablamağa məcbur etmək, sayma işi gördürmək" - bu, sözün ən dəqiq və əsas mənasıdır. Misal olaraq: "Mühasib pulları yenidən saydırmaq məcburiyyətində qaldı." və ya "Müəllim şagirdlərdən tapşırığı dəqiq saydırtdı." cümlələrində olduğu kimi, hərəkətin icra olunması tələb olunur və bu icra bir növ zorlama ilə bağlıdır. Bu mənada "saydırmaq" feli aktiv və təsirlidir. Həmçinin obyekt (sayılan əşyalar, hadisələr) aydın şəkildə ifadə olunur.

İkinci mənası – "məc. Saymağa, hörmət etməyə, hesablaşmağa vadar etmək" – bu isə sözün məcazi mənasıdır. Bu mənada "saydırmaq" feli, bir insanın digər insanı özünün dəyərini dərk etməyə, özünə hörmətlə yanaşmağa məcbur etmək mənasını daşıyır. Misal olaraq: "Onun hərəkətləri rəqiblərini öz gücünü saydırmağa məcbur etdi." cümləsində olduğu kimi, sözün təsiri birbaşa fiziki deyil, psixoloji və ictimai təzyiq üzərində qurulur. Bu mənada obyekt dəqiq ifadə olunmaya bilər və kontekstə görə fərqli şərtlərlə əlaqələndirilə bilər. Həmçinin "saydırmaq" feli həm müsbət, həm də mənfi kontekstdə işlənə bilər.

Ümumi olaraq, "saydırmaq" feli, əsasən təsirli və icbar elementini özündə əks etdirən bir söz olub, həm əşyaların, həm də insanların dəyərləndirilməsi ilə bağlı fərqli kontekstlərdə işlənir. Sözün dəqiq mənası cümlənin kontekstindən asılı olaraq müəyyənləşdirilir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz