Ruhani1 [ər.] 1. İslam dininə aid dini rəhbər və xadimlərin ümumi adıdır. Bu termin əsasən şəriət elmini bilən, dini mərasimləri icra edən, camaata dini təlimat verən, iman və əxlaqın təbliğatçısı olan şəxsləri ifadə edir. "Ruhani" sözü əsasən şia müsəlmanları arasında daha geniş istifadə olunur və müxtəlif səviyyələrdə (məsələn, mollalar, axundlar, şeyxlər, ayətüllələr, mərhumlar və s.) dini liderləri əhatə edir. Sünni ənənəsində isə bu terminin yerinə "alim", "imam", "şeyx" və s. sözlər daha çox işlədilir.
2. Geniş mənada, ruhani insanın daxili aləminə, mənəviyyatına, əxlaqına, qəlbinin saflığına, Allahla əlaqəsinə aid keyfiyyətləri ifadə edə bilər. Bu mənada, "ruhani insan" deyəndə mənəvi cəhətdən kamil, vicdanlı, xeyirxah və ədalətli insan nəzərdə tutulur. Bu istifadə dəqiq bir dinə aid deyil və ümumi mənəvi keyfiyyətləri əks etdirir.
Misallar:
a) "Şuşa ruhanilərinə xələt verildi" cüməsində "ruhani" sözü birinci mənasında, yəni Şuşa şəhərində yaşayan və din xadimi kimi fəaliyyət göstərən şəxsləri bildirir.
b) "O, həqiqətən də ruhani bir insandır" cüməsində isə "ruhani" sözü ikinci mənasında işlənir və şəxsin mənəvi saflığını, yüksək əxlaqını vurğulayır.
Etimologiya: "Ruhani" sözü ərəb dilindən gəlmişdir. "Ruh" (ruh) kökünə "-ani" sifaət əlavəsindən əmələ gəlmişdir. "Ruh" sözü insanın canını, nəfəsini, ruhunun hərəkətverici qüvvəsini bildirir. Beləliklə, "ruhani" sözü əslində "ruh ilə bağlı olan", "ruhani olan", "mənəvi olan" mənalarını daşıyır.