Rəsədxana (ər. rəsəd və fars. …xanə) termini astronomik, meteoroloji və ya digər fiziki hadisələrin müşahidəsi və tədqiqi üçün xüsusi olaraq hazırlanmış və müasir optik, radio və ya digər elmi cihazlarla təchiz olunmuş bir binanı və ya kompleksi bildirir. Bu quruluşlar, səma cisimlərinin hərəkətlərinin müşahidə edilməsi, məlumatların toplanması, təhlil edilməsi və elmi kəşflərin edilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur. Həmçinin, bu binalar ətraf mühitin monitorinqi, geofiziki tədqiqatlar və digər elmi sahələr üçün də istifadə oluna bilər.
Ərəb dilindəki "rəsəd" (رصد) sözü "müşahidə etmək", "izləmək", "gözləmək" mənalarını verir. Farsca "-xanə" (-خانه) isə "ev", "bina", "yer" kimi mənalara malikdir. Beləliklə, rəsədxana sözünün tam mənası "müşahidə evi" və ya "müşahidə yeri" kimi tərcümə edilə bilər. Bu termin, elmi məqsədlər üçün xüsusi olaraq tikilmiş və təchiz edilmiş binalar üçün istifadə olunur və adi evlərdən və ya laboratoriyalardan fərqli olaraq, elmi müşahidələrə əlverişli mühit təmin edir.
Rəsədxanalar müxtəlif ölçülərdə və mürəkkəblikdə ola bilər. Kiçik rəsədxanalar həvəskar astronomlar tərəfindən istifadə edilə bilər, halbuki böyük, müasir rəsədxanalar geniş tədqiqat qrupları tərəfindən idarə olunur və ən mükəmməl texnologiyalarla təchiz olunur. Onlarda yerləşən güclü teleskoplar və digər cihazlar, kainatın ən ucqar guşələrini müşahidə etmək və yeni kəşflər etmək imkanı yaradır. Məsələn, "Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası" Azərbaycanın ən böyük astronomiya tədqiqat mərkəzidir və bu sahədə mühüm elmi nailiyyətlər əldə edib.
Cümlədə istifadəsi nümunələri:
- Alimlər yeni kəşflər etmək üçün rəsədxanada gecələr işləyirdilər.
- Rəsədxananın güclü teleskopları sayəsində uzaq qalaktikaları müşahidə etmək mümkün oldu.
- Bu il rəsədxanada yeni bir radioteleskop quraşdırılacaq.