izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Purizm [lat. purus – təmiz] dilçilikdə xarici dillərdən gələn sözlərin, neologizmlərin (yeni yaranmış sözlərin), dilin qrammatik quruluşunda baş verən təhriflərin və ümumilikdə dilin "təmizliyinə" zidd hesab edilən hər hansı elementin aradan qaldırılması və ya onlardan istifadənin məhdudlaşdırılması cəhdini ifadə edir. Bu, dilin tarixi inkişaf prosesi nəzərə alınmadan, ideallaşdırılmış, əsasən subyektiv bir yanaşmadır.

Purizm həm də milli dilin özünəməxsusluğunun qorunması, dilin saflığının təmin olunması üçün aparılan mübarizə kimi başa düşülür. Ancaq bu mübarizənin həddini aşması, dilin təbii inkişafını maneə törətməsi, öz dilində olan imkanları nəzərə almadan yeni söz və ifadələri qəbul etməməsi ciddi problemlərə səbəb ola bilər. Dil dinamik bir sistemdir və öz-özünə inkişaf edir. Xaricdən gələn sözlərin qəbulu bu inkişafın ayrılmaz hissəsidir. Ona görə də puritizm təkcə xarici sözlərin tam şəkildə rədd edilməsini deyil, həm də onların dilə uyğunlaşdırılması, yerli sinonimlərlə əvəzlənməsi və ya qəbul edilməsinin əsaslı şəkildə nəzərdən keçirilməsini əhatə edə bilər.

Praktikada purizm həm dövlət səviyyəsində (məsələn, dil qanunvericiliyi vasitəsilə), həm də fərdi səviyyədə (məsələn, yazıçı və dilçilərin təbliğat və təşviqat fəaliyyəti vasitəsilə) həyata keçirilə bilər. Lakin həddindən artıq puritizm dilin inkişafını ləngitmiş, söz ehtiyatını kasıblaşdırmış və dilə süni bir xarakter qatmışdır. Ona görə də müasir dilçilikdə purizmin məhdudiyyətləri və təhlükələri geniş şəkildə müzakirə olunur. Dilə yanaşmada tarazlıq çox vacibdir: milli dilin qorunması ilə yanaşı, onun təbii inkişafının təmin edilməsi birgə həyata keçirilməlidir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz