Proskripsiya (latınca proscriptĭo sözündən götürülmüşdür, proscribere – “yazmaq, elan etmək” mənasını verir) qədim Roma dövlətinin tarixində siyasi rəqiblərin, düşmənlərin və ya hökumətə təhlükə yaradan şəxslərin rəsmi olaraq qanundan kənar elan edilməsi və onlara qarşı ölüm hökmünün verilməsini nəzərdə tutan bir tədbirdir. Bu, sadəcə bir siyahı deyil, həm də ölüm hökmü ilə nəticələnən hüquqi bir akt idi.
Proskripsiya siyahısına düşən şəxslərin əmlakı müsadirə edilir, və özləri isə qanuni müdafiə hüquqlarından məhrum edilərək öldürülməyə məruz qalırdılar. Bu hərəkət, həm də siyasi rəqiblərin cəzalandırılması və onların təsir dairələrinin məhv edilməsi üçün bir vasitə kimi istifadə olunurdu. Hökumət tərəfindən əmr edilən və dövlət tərəfindən qanunsuz elan edilən bu hərəkət, bir çox hallarda qorxu və zorakılıq ilə müşayiət olunurdu.
Proskripsiyanın qədim Romada müxtəlif dövrlərdə, xüsusən də Respublika və İmperatorluq dövründə tətbiq olunduğunu görmək olar. Məsələn, Sulla və Mark Antoni tərəfindən tətbiq olunan proskripsiyalar minlərlə insanın ölümünə səbəb olmuşdur. Bu hadisələr, dövlətin ədalət sistemindən kənarda, zorakılıq və repressiya vasitəsilə siyasi rəqibləri aradan qaldırmaq üçün istifadə edilməsinin bariz nümunəsidir.
Müasir dövrdə “proskripsiya” termini geniş mənada, hər hansı bir qrupun və ya rejimin rəqiblərini təqib etmək və onların hüquqlarını məhdudlaşdırmaq üçün istifadə olunan hərəkətləri təsvir etmək üçün işlədilir. Lakin bu halda, terminin tarixi Roma mənasından fərqli olaraq, həmişə ölüm hökmü ilə nəticələnmir. Məsələn, bir siyasi partiyanın digər partiyaları və ya fəallarını qanunsuz şəkildə təqib etməsi və onlara qarşı təzyiq göstərməsi də proskripsiya kimi qəbul edilə bilər.
Yekun olaraq, proskripsiya, həm qədim Roma tarixinin qanlı səhifələrindən biri, həm də müasir dövrdə siyasi repressiya və təqiblərin ümumi bir simvolu olaraq qalır.