Plutonizm (yun. πλοῦτος - ploutos - "var-dövlət", "zənginlik"; -izm şəkilçisi ilə) geologiya elmində XVIII əsrin sonlarında yaranmış bir təlimlər məcmusudur. Bu təlim Yer qabığının təbəqələrinin dəyişikliklərinin əsas səbəbinin yerin daxili qüvvələri, əsasən maqma fəaliyyəti olduğunu iddia edir. Neptunizmə qarşı çıxan bu təlim, Yer səthinin formalaşmasında vulkanik proseslərin və intruziv süxurların əmələgəlməsinin əhəmiyyətini ön plana çəkir. Plutonizm adı yerin daxili qüvvələrini, yəni yerin dərinliklərindəki "zəngin" enerji mənbələrini ifadə etmək üçün seçilmişdir.
Plutonistlər hesab edirdilər ki, dağ süxurlarının əmələ gəlməsi əsasən əriymiş maqmanın soyuması və bərkiməsi nəticəsində baş verir. Bu proses həm yer səthində (effuziv vulkanizm), həm də yerin dərinliklərində (intruziv vulkanizm) baş verə bilər. Neptunistlərin fərqli olaraq, onlar Yer səthinin çökmələr nəticəsində formalaşması fikrini rədd edir, çökmə süxurlarının da maqmanın soyuması ilə əmələ gələn başqa süxurların aşınması və parçalanması nəticəsində əmələ gəldiyini irəli sürürdülər. Plutonizm qranit, diabaz və bazalt kimi intruziv və effuziv süxurların təbiətinin izahında əhəmiyyətli rol oynamışdır.
Plutonizm termini yalnız müəyyən bir geologiya məktəbini deyil, eyni zamanda Yer qabığının dəyişkənliyinin daxili, endogen qüvvələr vasitəsilə izah edilməsi üsulunu da əhatə edir. Bu təlim geologiya elminin inkişafında mühüm rol oynamış, Yer qabığının formalaşması və inkişafı haqqında daha dəqiq təsəvvürlərin yaranmasına gətirib çıxarmışdır. Müasir geologiyada plutonizm anlayışı genişləndirilmiş və daha mürəkkəb geoloji prosesləri əhatə edir. Lakin, əsas ideya - yerin daxili qüvvələrinin Yer səthinin formalaşmasında həlledici rol oynaması hələ də aktuallığını qoruyur.