Piyadalanmaq felinin Azərbaycan dilindəki mənası, sadəcə "atdan və ya digər süvari vasitəsindən düşüb piyada getmək" kimi qısaca ifadə edilməkdən daha geniş və çoxcəhətlidir. Əslində, bu söz daha çox bir mədəni, sosial və hətta siyasi kontekstdə işlənən, müəyyən bir davranış nümunəsini əks etdirən bir termindir. Lüğətlərdə verilən məna, əsas mahiyyətini əks etdirməklə yanaşı, sözün bütün imkanlarını tam əhatə etmir.
Piyadalanmaq, sadəcə bir nəqliyyat vasitəsindən digərinə keçməkdən daha çox, müəyyən bir vəziyyətin, qaydanın və ya hörmətin ifadəsidir. Məsələn, verilən nümunədəki "[Adil və Aqil] bir ehtiram və üzr əlaməti olaraq, atdan düşüb piyadalandılar" cümləsində piyadalanmaq həm təvazökarlığı, həm də qarşı tərəfə hörmət və ehtiramı ifadə edir. Bu hərəkət, süvari üstünlüyünü tərk edərək, qarşı tərəflə bərabər səviyyədə olduğunu göstərmək məqsədi daşıyır. Bu baxımdan, sözün mənasına "təvazökarlıqla piyada getmək", "özünü aşağı salmaq (müsbət mənada)", "hörmət və təvazökarlıq əlaməti olaraq atdan düşmək" kimi ifadələr də əlavə edilə bilər.
Piyadalanmaq sözünün etimologiyası da mənasının dərk edilməsində əhəmiyyətlidir. "Piyada" sözünün kökü türk dillərindəki "piyade" sözünə dayanır və "ayaq üstə gedən, atı olmayan" mənasını verir. "Piyadalanmaq" isə bu kökdən törəyən bir fel olub, atlı vəziyyətindən piyada vəziyyətinə keçməyi, bununla yanaşı, yuxarıda qeyd edildiyi kimi, sosial və ya mədəni bir kontekstdə həmin keçidin nəzərdə tutulan mənalarını ifadə edir.
Müxtəlif cümlələrdə piyadalanmaq sözünün istifadəsi aşağıdakı kimi ola bilər:
- Sərkərdə, qəzəbli əsgərlərini sakitləşdirmək üçün, atdan düşüb piyadalandı. (burada piyadalanmaq sakitləşmə və nizam-intizamın bərpası ilə əlaqələndirilir)
- Qonaqlar gəldiyi zaman, ev sahibi hörmət əlaməti olaraq piyadalandı. (burada piyadalanmaq hörmət və qonaqpərvərliyin bir göstəricisidir)
- Dağlıq ərazidə at sürmək çətin olduğundan, qrup piyadalandı. (burada piyadalanmaq daha çox praktiki bir məna kəsb edir)
Beləliklə, piyadalanmaq sözünün mənası, sadə bir hərəkəti deyil, həm həmin hərəkətin arxasındakı sosial, mədəni və ya siyasi konteksti, həm də təvazökarlığı, hörməti və ya başqa bir məqsədi əks etdirən çoxşaxəli bir məna daşıyır.