Peylənmək sözü Azərbaycan dilində məchul əvəzlikli bir feldir və əsasən soyuq silahla, xüsusilə xəncər və bıçaqla vurulma, yaralanma və ya öldürülmə hərəkətlərini bildirir. Lüğətlərdəki qısa izah kifayət qədər dəqiq olmasa da, sözün kontekstdən asılı olaraq bir sıra nüansları vardır.
Sözün etimologiyası tam aydın deyildir, lakin ehtimal ki, kökü türk dillərindəki "pey" (xəncər, bıçaq kimi iti əşyalar) sözündən törəyir. "-lənmək" əlavəsi isə məchul məna ifadə edir, yəni hərəkətin kim tərəfindən edildiyini bildirmir. Beləliklə, "peylənmək" sözü hər hansı bir kəsin xəncər və ya bıçaqla vurulmasının nəticəsini ifadə edir.
Cümlədə necə işləndiyi nümunələrlə izah edək:
- Düşmənin xəncəri ilə peyləndi. (Bu cümlədə peylənmək, xəncərlə vurulma mənasında işlənmişdir.)
- Qəzəblənən adam onu peyləmək istədi. (Burada peylənmək, vurma hərəkətinin hədəfləndiyi şəxsə yönəlmiş təhlükəni ifadə edir.)
- Qəribə bir hadisədən sonra peylənmiş tapıldı. (Bu cümlədə hadisənin nəticəsi olaraq vurulma və ya yaralanma nəzərdə tutulur. Kimin tərəfindən vurulduğu bilinmir.)
- Qətl yerində peylənmiş bir adam görüldü. (Burada peylənmək öldürülmə mənasını verir.)
Göründüyü kimi, "peylənmək" sözü yalnız vurulma deyil, vurulma nəticəsində yaralanma və ya öldürülmə mənalarını da özündə ehtiva edir. Sözün mənası hər zaman cümlənin kontekstindən asılı olaraq dəqiqləşdirilməlidir. Həmçinin, qeyd etmək lazımdır ki, bu söz daha çox yazılı dilin üslubunda işlənir və müasir danışıq dilində nadir hallarda eşidilir.