Payalanma sözü, "payalamaq" feilindən törəmiş bir isimdir. "Payalamaq" feili isə əsasən bir şeyin bir neçə hissəyə bölünməsi, paylaşdırılması, pay edilməsi mənasını verir. Lüğətlərdə sadəcə "paylamaqdan törəmə" kimi göstərilməsi, sözün əhatə etdiyi geniş məna çalarlarını tam əks etdirmir.
Daha dəqiq ifadə etmək üçün, "payalanma" sözünün mənasını aşağıdakı kimi genişləndirə bilərik: Bir bütövün və ya bir miqdarın ədalətli və ya ədalətsiz şəkildə, müəyyən bir qaydaya əsasən və ya təsadüfi olaraq bir neçə hissəyə bölünməsi, paylaşdırılması prosesi. Bu proses nəticəsində hər bir hissənin miqdarı və ya ölçüsü dəyişə bilər. Payalanma nəticəsində əldə edilən hissələr eyni və ya fərqli ölçüdə ola bilər.
Məsələn, "torpaq payalanması" deyəndə torpaq sahəsinin mülkiyyətçilər arasında bölüşdürülməsi, "var-dövlət payalanması" deyəndə mirasın və ya başqa bir var-dövlətin varislər arasında bölüşdürülməsi, "məhsulun payalanması" deyəndə kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçılar arasında paylanması nəzərdə tutulur. Söz, həm maddi, həm də mənəvi dəyərlər üçün işlədilə bilər. Məsələn, "ictimai sərvətin payalanması" ifadəsi ictimai resursların əhalinin müxtəlif qrupları arasında bölüşdürülməsi prosesini ifadə edir.
“Payalanma”nın sinonimləri arasında “bölüşdürülmə”, “paylanma”, “dağıdılma” kimi sözlər gələ bilər, lakin bu sözlərin hamısı “payalanma”nın ifadə etdiyi incə məna çalarlarını tam olaraq əks etdirmir. “Payalanma” sözü, daha çox ədalətli və ya ədalətsiz paylanmanın prosesinə vurğu edir. Sözün mənasının tamlığı kontekstə bağlıdır.
Qısacası, "payalanma" sözü geniş mənalı bir sözdür və onun tam mənası yalnız kontekst nəzərə alınaraq başa düşülə bilər. Sadəcə "paylamaqdan törəmə" deyərək bu sözün zəngin leksik mənasını tam şəkildə əks etdirmək mümkün deyil.