Parəbizən (fars. پَرَهبیزن) – zoologiya terminidir. Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində əsasən "üzərində qırmızı, sarı və ya ağ xallar olan böcək; xanımböcəyi" kimi təqdim olunur. Lakin bu tərif kifayət qədər qısadır və növün xüsusiyyətlərini tam əks etdirmir.
Daha dəqiq və geniş izah verək: Parəbizən, əslində, Coccinellidae fəsiləsinə aid olan xanımböcəklərinin ümumi adıdır. Bu fəsilə çoxsaylı növləri əhatə edir və bütün növlər yarımkürəvari bədən quruluşuna malikdirlər. Lüğətdə qeyd olunan "qırmızı, sarı və ya ağ xallar" xüsusiyyəti bəzi, lakin bütün parəbizən növlərinə aid deyildir. Bəzi növlərin bədəni tamamilə qara, bəziləri isə tamamən sarı, qırmızı və ya digər rənglərdə ola bilər. Xalların sayı, ölçüsü və yerləşməsi də növlər arasında fərqlilik göstərir. Beləliklə, "üzərində qırmızı, sarı və ya ağ xallar olan böcək" tərifi yalnız bəzi parəbizən növlərini əhatə edir.
Parəbizən sözünün etimologiyasına nəzər salsaq, farsca "pərə" (pər, qanad) və "bizən" (böcək) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəldiyini görürük. Yəni, "qanadlı böcək" mənasını verir. Bu, sözün əsl mənasını daha yaxşı əks etdirir, çünki bütün xanımböcəklər qanadlıdır. Ancaq dilimizdə "parəbizən" termini daha çox xallarına görə tanınır.
Cümlə içərisində istifadə nümunələri:
- Bağçada çoxlu parəbizən gördüm.
- Uşaq əlindəki parəbizəni diqqətlə seyr edirdi.
- Bitkiləri zərərvericilərdən qorumaq üçün parəbizənlərdən istifadə olunur.
- Qırmızı xallı parəbizən ən çox yayılmış növdür.
Qısaca olaraq, "parəbizən" sözü Coccinellidae fəsiləsinə aid olan və adətən yarımkürəvari bədən quruluşuna, rəngarəng (qırmızı, sarı, qara, ağ) və xallı bədənə malik olan böcəklər üçün istifadə olunan ümumi bir termindir. Lakin bu tərif hər bir parəbizən növünü tam əhatə etmir.