Paremiya (yun. παροιμία - paroimía – “məsəl”, “atamasözü”) termininin Azərbaycan dilindəki lüğətlərdəki tərifi qısa və qeyri-dəqiqdir. Daha geniş və dəqiq izah üçün paremiyanın üç əsas xüsusiyyətinə diqqət yetirmək lazımdır: mənbəyi, təbiəti və funksiyası.
Mənbəyi: Paremiyalar xalq arasında uzun illər ərzində formalaşmış, nəsildən-nəsilə ötürülmüş dil vahidləridir. Onlar əsasən şifahi ənənəyə söykənir, lakin yazılı mənbələrdə də rast gəlinir. Mənbəyinə görə paremiyalar folklorun tərkib hissəsi sayılır və həyat təcrübəsini, milli mentaliteti əks etdirir. Lüğətlərdə göstərilən “dini-əxlaqi hekayə” və “hədis” terminləri paremiyanın məzmununu əks etdirən spesifik nümunələrdir, ancaq bütün paremiyaları əhatə etmir.
Təbiəti: Paremiyaların mahiyyətini onların qısa, lakin mənalı olması təşkil edir. Bunlar məsəllər, atalar sözləri, deyimlər, kinayələr, rəmzli ifadələr və idiomlar daxil olmaqla, müxtəlif formalarda təzahür edir. Lüğətdəki "kinayə", "rəmz" və "idiomlar" ifadələri paremiyanın müxtəlif formalarını əhatə edir, lakin tam mənzərəni verməkdən uzaqdır. Məsələn, bir paremiya məsəl ola bilər (“Ac qurd dovşan ovlamaz”), ya da kinayəli ifadə (“Ağzı ilə quşu tutmaq istəyir”). Paremiya həm də bir ideyanın qısa və yığcam ifadəsidir, xüsusi bədii və estetik keyfiyyətlərə malikdir.
Funksiyası: Paremiyaların əsas funksiyası ünsiyyətdə, fikir mübadiləsində istifadə olunmaqdır. Onlar fikirləri qısa və dəqiq ifadə etməyə, müəyyən hadisələrə münasibəti bildirməyə, həyatı ümumiləşdirməyə, təlimləməyə və əxlaqi dəyərləri aşılamağa xidmət edir. Paremiyalar nitqi daha ifadəli və təsirli edir, dinləyicinin diqqətini cəlb edir və yaddaşda daha asan saxlanılır.
Yekun olaraq, paremiya xalqın həyat təcrübəsini, düşüncə tərzini və dəyər sistemini əks etdirən, qısa, yığcam və mənalı, müxtəlif formalarda (məsəl, ata sözü, deyim, kinayə, rəmz, idiom) təzahür edən və ünsiyyətdə müxtəlif funksiyaları yerinə yetirən dil vahididir.