Özünəbəy sözü Azərbaycan dilində özünü bəy kimi görən, özünü hər şeydən üstün tutan, özünə çox güvənən, təkəbbürlü və lovğa insanı ifadə edir. Sözün leksik mənası "özü bəydir" kimi izah edilə bilər. Bu, leksik birləşməyə əsaslanan, frazeoloji bir ifadə deyil, özünəməxsus bir leksik vahiddir.
Etimalogiyasına baxdıqda, "özünə" əvəzliyi və "bəy" sözünün birləşməsindən əmələ gəldiyini görürük. "Bəy" sözü, qədim türkcədə yüksək vəzifəli, nüfuzlu şəxsi, hökmdarı və ya başçını ifadə edirdi. Beləliklə, "özünəbəy" sözü, özünü bu yüksək mövqedə, bu nüfuz və hökmranlıqda görən, özünü bəy kimi qəbul edən, başqalarından üstün tutan insan anlamına gəlir.
Bu söz, əsasən mənfi kontekstdə işlədilir və danışanın bu insana olan mənfi münasibətini, təəssüratını ifadə edir. Məsələn:
"O, elə özünəbəy idi ki, heç kimin sözünü eşitmək istəmirdi." - Bu cümlə özünəbəyin təkəbbürlüyünü və başqalarına hörmətsizliyini göstərir.
"Özünəbəyliyi ilə hamını bezdirmişdi." - Bu cümlədə özünəbəy olma halının mənfi nəticəsini görürük.
Söz, həm də ironik mənada işlənə bilər. Məsələn, özünü əhəmiyyətsiz hesab edən, lakin həqiqətən bacarıqlı və istedadlı bir şəxs haqqında danışarkən ironik olaraq "özünəbəy" ifadəsini işlətmək olar. Bu halda sözün mənfi mənası zəifləyərək, təhkiyə və ya yumor mənası qazanır.
Qısacası, "özünəbəy" sözü, özünə çox güvənən, təkəbbürlü, lovğa və başqalarını aşağılayan şəxsi ifadə edən, əsasən mənfi konnoatasiyalı bir sözdür. Ancaq kontekstdən asılı olaraq, ironik mənada da işlənə bilər.