izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Ötkünlük (is. Ötkün şeyin halı, keyfiyyəti) sözü Azərbaycan dilində geniş mənada “köhnəlmə”, “eskilmə”, “tükənmə”, həmçinin “köhnəlik”, “eskiliyə aid olma” mənalarını əhatə edir. Etimoloji baxımdan “öt-” (keçmiş, geridə qalmış) və “-kün” (eyni zamanda “-kən” şəkilçisi ilə oxşar, hərəkət, hərəkətə meyillilik bildirən) morfemlərindən əmələ gəlmişdir. Beləliklə, “öt-kün-lük” "keçmişə, geriyə aid olan hal, keyfiyyət" mənasını verir. Sözün əsas vurğu nöqtəsi zamanın təsirinin obyekt üzərində yaratdığı dəyişikliklərdədir.

Ötkünlük müxtəlif kontekstlərdə fərqli nüanslar əldə edə bilər. Məsələn, “kitabın ötkünlüyü” deyərkən, kitabın köhnəlməsini, səhifələrinin sarıalmasını, cildinin zədələnməsini nəzərdə tuturuq. “Avtomobilin ötkünlüyü” deyəndə isə avtomobilin köhnəlməsi, texniki nasazlıqlarının olması, işləmə qabiliyyətinin azalması nəzərdə tutulur. “Dəbin ötkünlüyü” ifadəsi isə keçmişdə dəbdə olan, lakin artıq dəbdən çıxmış şeylərə işarə edir.

Bundan başqa, “ötkünlük” abstrakt mənada da işlənə bilər. Məsələn, “fikirlərin ötkünlüyü”, “ənənələrin ötkünlüyü” ifadələrində “köhnəlmə”, “dəyişmə”, “əhəmiyyətini itirmə” mənaları ön plana çıxır. Bu mənada “ötkünlük” zamanın təsirini, dəyişməni və inkişafı ifadə edir. "Onun sözlərinin ötkünlüyü duyulurdu" cümləsində isə sözlərin köhnəlmiş, aktuallığını itirmiş olması nəzərdə tutulur.

Qısacası, “ötkünlük” sözü zamana bağlı olaraq obyektlərdə və ya hadisələrdə baş verən dəyişiklikləri, köhnəlməni, eskilməni, tükənməni və ya dəbdən düşməni ifadə edən çoxmənalı bir sözdür. Kontekstdən asılı olaraq mənası dəqiqləşir və zənginləşir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz