izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Ötkəm sözü Azərbaycan dilində sifət və zərf kimi işlənən, bir sıra mənfi konnotasiyaları özündə ehtiva edən bir sözdür. Lüğətlərdə sadəcə "dilli-dilavər, lovğa, dikbaş, təkəbbürlü" kimi təriflənməsi sözün bütün məna çalarlarını tam əks etdirmir. Daha dəqiq və geniş bir izah vermək üçün sözün etimologiyasına və istifadə kontekstlərinə nəzər salmaq lazımdır.

Etimoloji baxımdan "öt-kəm" kimi iki hissədən ibarətdir. "Öt" kökü "keçmək, aşmaq, üstələmək" mənasını verir. "Kəm" isə "qüsur, çatışmazlıq" və ya "əskiklik" mənasını bildirir. Bu iki hissə bir araya gəldikdə, "özünü başqalarından üstün tutmaq, öz qüsurlarını görməmək, həddini aşmaq" kimi daha geniş bir məna alır. Yəni, ötkəm insan özünü başqalarından üstün tutaraq, öz qüsurlarını görməməzliyə vuraraq, həddini aşır və lovğalanır.

Bu mənadan irəli gələrək, "ötkəm" sözü sadəcə "lovğa" və ya "təkəbbürlü" olmaqdan daha çoxdur. O, özünü başqalarından üstün tutan, öz əməllərinin nəticələrini düşünməyən, həddini bilməyən, hörmətsiz və sərt bir insan obrazını canlandırır. Həmçinin, özünün qüsur və çatışmazlıqlarını görməməzliyə vurduğu üçün başqalarının fikirlərinə biganə olan bir şəxsiyyəti də təsvir edə bilər.

Cümlədəki istifadəsi də bunu təsdiqləyir: "Biz görən deyil Abdulla paşa; Cürət bahəm edib, ötkəm olubdur". Bu cümlədə Abdulla paşanın cürətinin həddini aşdığını, özünü başqalarından üstün tutduğunu və öz hərəkətlərinin nəticələrini düşünmədiyini göstərir. Sadəcə lovğalıq deyil, həm də özünü həddən artıq qiymətləndirmə və digərlərinə hörmətsizlik ifadə olunur.

Nəticə olaraq, "ötkəm" sözü "dilli-dilavər, lovğa, dikbaş, təkəbbürlü" kimi təriflərdən daha geniş bir mənaya malikdir. O, həm özünü həddindən artıq qiymətləndirməni, həm də öz qüsurlarını görməməzliyə vurmağı, həm də həddi aşmağı və hörmətsizliyi özündə birləşdirən mürəkkəb bir xarakter xüsusiyyətini ifadə edir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz