Ölçdürmək sözü, Azərbaycan dilində geniş yayılmış bir fe'ldir və əsas mənası "bir şeyin ölçüsünü tapmaq üçün başqasına vəzifə vermək" və ya "kimisə ölçmə işini yerinə yetirməyə təhrik etmək"dir. Bu, iki əsas məna çalarını əhatə edir:
1. Məcburiyyət: Bu mənada ölçdürmək, kimisə məcbur edərək, onun vasitəsilə bir şeyin ölçüsünü tapmaq deməkdir. Məsələn, "Müəllim şagirdlərdən lövhəni ölçdürmək istədi." cümləsində müəllim şagirdləri lövhəni ölçməyə məcbur etmiş, yaxud onlardan bu işi görmələrini tələb etmişdir. Bu mənada söz, "məcbur etmək", "zorlamaq" kimi mənaları da özündə ehtiva edir, amma birbaşa bu sözlər qədər sərt deyil.
2. Xahiş/Tələb: Bu mənada isə ölçdürmək, kimisə xahiş edərək, və ya rəsmi bir şəkildə tapşırıq verərək bir şeyin ölçüsünü tapmaq işini ona həvalə etmək deməkdir. Məsələn, "Tikintiçi ustaya otağın hündürlüyünü ölçdürmək qərarına gəldi." cümləsində tikintiçi ustadan xahiş edərək, və ya onun professional bacarığına etibar edərək otağın hündürlüyünün ölçülməsini istəmişdir. Bu halda söz daha yumşaq bir kontekstdə işlənir.
Etimoloji baxımdan, "ölçdürmək" sözü "ölçmək" fe'linin "-dır-" əlavəsi ilə məchul fe'l formasından əmələ gəlib. "-dır-" əlavəsi hərəkətin başqasının vasitəsilə, yaxud onun təsiri ilə yerinə yetirildiyini göstərir. Beləliklə, sözün kökü "ölç-" olub, "ölçü" sözünə bağlıdır.
Müxtəlif kontekstlərdə "ölçdürmək" sözü aşağıdakı kimi işlənə bilər:
- "Torpağı ölçdürdüm ki, ev tikdirə biləm." (Məcburiyyət elementi ilə)
- "Həkim qan təzyiqini ölçdürdü." (Xahiş elementi ilə)
- "Paltarımı düzəltdirmək üçün ölçdürdüm." (Xahiş elementi ilə, əlavə olaraq hərəkətin məqsədini göstərir)
Qısaca, "ölçdürmək" sözü, məcburiyyət və ya xahiş elementi ilə bir şeyin ölçülməsini başqasına həvalə etmək mənasını verən çoxşaxəli bir fe'ldir və cümlədə işlənməsinə görə məna çalarları dəyişə bilir.