Otuxma sözü "otuxmaq" feilindən törəmiş isimdir. Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində sadəcə olaraq "otuxmaq"dan törəmiş kimi qeyd olunmasına baxmayaraq, mənası və işlənməsi daha geniş və dəqiq şəkildə izah edilməlidir.
Əsasən "otuxmaq" feili "quru otların, bitkilərin küləklə, yaxud heyvanların təsiri ilə hərəkətə gəlməsi, yellənməsi" mənasını verir. Ona görə də "otuxma" sözü bu hərəkətin nəticəsini, vəziyyətini, görünüşünü ifadə edir. Yəni, quru otların, bitkilərin külək təsirindən yellənməsi və ya dalğalanması nəticəsində yaranan vəziyyət "otuxma" adlanır. Bu, sadəcə vizual bir təsvir deyil, həm də səs-küy və hərəkət hissiyyatını özündə əks etdirir. Küləyin səsi ilə müşayiət olunan otların dalğalanmasını, rəqsini təsəvvür etmək olar.
Cümlədə necə işləndiyinə misallar:
1. "Səhər küləyi çölün üzərində qəşəng bir otuxma yaratmışdı." Bu cümlədə "otuxma" küləyin yaratdığı gözəl bir mənzərəni, otların hərəkətini ifadə edir.
2. "Quru otların otuxması uzaqdan eşidilirdi." Bu cümlədə isə "otuxma" otların hərəkətinin yaratdığı səsi ifadə edir.
3. "Çölün otuxması dəhşətli bir fırtınanın əlaməti idi." Bu cümlə "otuxma"nın təkcə gözəllik deyil, həm də təbii hadisələrin əlaməti kimi işlədilməsini göstərir.
Beləliklə, "otuxma" sözü sadəcə "otların yellənməsi" deyil, küləyin təsiri altında quru bitkilərin yaratdığı hərəkət, səs-küy və vizual mənzərənin ümumi təsvirini özündə əks etdirən, ədəbi üslubda da işlənə bilən zəngin mənalı bir sözdür. Etimalogiyası "ot" və "uxumaq" köklərindən törəmə olsa da, onun mənası sadəcə bu köklərin toplusundan daha genişdir.