“Onlar” sözü Azərbaycan dilində üçüncü şəxs çoğul əvəzliyidir. Yəni, danışanın özündən və danışanınla ünsiyyətdə olan şəxsdən (və ya şəxslərdən) başqa, üçüncü bir qrup şəxsi və ya əşyanı göstərir. Mənası, nitqdə mövcud olan, lakin adları çəkilməyən, bilinən və ya bilinməyən bir qrup insanı, heyvanı və ya cismi ifadə etməkdədir.
“Onlar” sözünün işlənməsində iki əsas meyar var: qrammatik cins və say. Sözün özü cinsə görə neytral olsa da, əvəz etdiyi isim qrupunun cinsini müəyyənləşdirmir. Yəni, həm kişi, həm qadın, həm də cansız isim qruplarını əvəz edə bilər. Say baxımından isə yalnız çoğulu ifadə edir. Tək halda "o" əvəzliyi işlədilir.
“Onlar getdilər” cümləsində olduğu kimi, “onlar” sözü cümlədə mübtəda vəzifəsində işlənə bilər. Digər cümlə quruluşlarında isə tamamlıq, xəbər və ya zərf kimi fərqli funksiyalarda çıxış edə bilər. Məsələn:
Onları gördüm. (Tamamlıq)
Problem onlar idi. (Xəbər)
Onlar üçün hədiyyə aldım. (İzahetmə)
“Onlar” sözünün mənşəyi qədim türk dillərinə gedib çıxır və bu dillərdə də üçüncü şəxs çoğul əvəzliyinin formasını təmsil edir. Müasir Azərbaycan dilindəki “onlar” sözünün forması əsrlər boyu fonetik və qrammatik dəyişikliklərə məruz qalsa da, əsas mənasını qorumuşdur.
Qısacası, “onlar” sözü Azərbaycan dilinin əsas və çox işlənən sözlərindən biridir və cümlədə müxtəlif funksiyalar yerinə yetirir, ancaq həmişə üçüncü şəxs çoğul əvəzliyini ifadə edir.