“Ol” sözü Azərbaycan dilinin klassik ədəbiyyatında geniş işlənmiş bir işarə əvəzliyidir. Müasir Azərbaycan dilində “o” formasında işlənən bu əvəzlik, klassik dildə “ol” şəklində qrammatik cəhətdən fərqli bir formada işlənir. Bu fərq, əsasən, qədim türk dillərindəki qrammatik quruluşun izləri olaraq qəbul edilir və zaman keçdikcə dilin təkamülü nəticəsində “o” formasına keçid baş vermişdir.
Funksional cəhətdən “ol” əvəzliyi, “o” əvəzliyi kimi, müəyyən bir isim və ya isimlərin yerini tutmaq, onları təkrarlamaqdan qaçmaq üçün istifadə olunur. Məsələn, Füzuli misrasında “Ol mah” ifadəsi "O, mah" kimi tərcümə oluna bilər. Bu ifadədə “ol” sözü əvvəlki müraciət edilən şəxsi (şairin sevgilisini) təkrar etmədən əvəzləyir.
“Ol” sözünün işlənməsi üslubi baxımdan da önəmlidir. Klassik ədəbi dildə daha rəsmi və yüksək üslubda işlənən bu əvəzlik, şeirlərdə, xüsusən də lirik əsərlərdə, təmkinli və incə bir ifadə vasitəsi kimi istifadə olunmuşdur. Müasir dildə isə “o” daha çox sadə və gündəlik danışıq dilində işlənir.
Misal olaraq verilən Füzuli misrasında (“Eşq əhlinə ol mah, Füzuli, nəzər etmiş; Sən həm özünü göstər, əgər bir hünərin var”) “ol” sözünün işlənməsi şeirin üslubuna və məzmununa xüsusi bir zəriflik və dərinlik qatır. Şair, sevgilisi ilə bağlı bir məsələyə toxunur və onu “ol” sözü ilə zərifcəsinə ifadə edir. Bu isə, sadə “o” əvəzliyinin istifadəsindən daha fərqli bir incəlik yaradır.
Yekun olaraq, “ol” sözü Azərbaycan dilinin zəngin leksikasının bir parçası olaraq, klassik ədəbiyyatın dili ilə müasir Azərbaycan dili arasında bir körpü rolunu oynayır. Onun tarixi kökləri və üslubi xüsusiyyətlərinin dərk edilməsi dilin inkişafını və ədəbiyyatımızın tarixini daha yaxşı anlamağımıza kömək edir.