izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Ocığaz sözü Azərbaycan dilində əsasən "əvəz", "yerinə" mənalarında işlənən bir sözdür. Lüğətlərdəki "əvəz" tərifi kifayət qədər ümumi olsa da, sözün işlənmə konteksti onun mənasını daha dəqiq müəyyən etməyə imkan verir. "Ocığaz" "əvəz" sözünün daha köhnə və dialektal bir variantıdır. Mənası "bir şeyin və ya birinin yerinə, əvəzinə" deməkdir, lakin bu əvəzetmə hər zaman tam və ya bərabər əvəzetmə olmaya da bilər. Hətta bir növ "qədər" mənasını da ehtiva edə bilər.

Sözün mənşəyi "o" şəxs əvəzliyi ilə əlaqədardır. "O" şəxs əvəzliyinin "cığaz" şəkilçisi ilə birləşməsi nəticəsində yaranmışdır. "Cığaz", "cığaz" kimi şəkilçilər Azərbaycan dilində miqdarı, qalıq hissəni, təxminənliyini ifadə edir. Buna görə də "ocığaz" sözü "o qədər", "o dərəcədə", "onun yerinə (qədər)", "onun əvəzinə (qədər)" kimi mənaları da özündə birləşdirir. Bu mənada "ocığaza yazığım gəldi" cümləsində "o qədər yazığım gəldi ki, əvəzini tapa bilmirəm" mənası da ehtimal olunur. Yəni, əvəzin tam olmaması ilə yanaşı, hissi bir element də sözün mənasına daxildir.

"Ocığaz bərk xəstədir" cümləsində isə "onun əvəzinə (qədər)" və ya "o qədər xəstədir ki" mənalarını çıxarmaq olar. Yəni "ocığaz" yalnız əvəzetməni deyil, həm də vəziyyətin şiddətini, həddini göstərir.

Ümumiyyətlə, "ocığaz" sözü klassik ədəbi dilin normativ söz ehtiyatına daxil deyil və daha çox şivə və dialektlərdə işlənən, mənası kontekstdən asılı olaraq dəyişən, emosional yükü olan bir sözdür. Sözün işlənmə tezliyi az olsa da, Azərbaycan dilinin zəngin leksikasının bir hissəsini təşkil edir və dil tarixi və dilçilik tədqiqatları üçün dəyərlidir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz