izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Nümayan (nümayəndəlik, nümayiş etmək fellərindən törəmiş sifət) — Fars dilindən keçmiş klassik üslublu bir söz olub, əsas mənası "görünən, zahir olan, aydın olan"dır. Lüğətlərdə sadəcə "görünən" olaraq izah edilməsi mənasının tamlığını əks etdirmir. Çünki "nümayan" sadəcə fiziki görünməni deyil, həm də aydındır, bəllidir, aşikardır mənasını da özündə əks etdirir. Yəni, bir şeyin fiziki mövcudluğu ilə yanaşı, həmin şeyin aydın və aşkar olması da nəzərdə tutulur. Bir sözlə, "nümayan" həm fiziki, həm də məcazi mənada "aşkarlıq" və "aydınlıq" ifadə edir.

Misal olaraq verilən "Çay kənarında bir meşə qaralır; O biri yanda kənd nümayandır" cümləsində "nümayan" sözü kəndin aydın şəkildə görünməsini, meşədən fərqli olaraq asandır gözə çarpan olduğunu bildirir. Meşə qaranlıqda itib-batırsa, kənd isə aydın şəkildə görünür və beləliklə, fərqlənir.

"Nümayan" sözünün işlənmə sahəsi ədəbi üsluba daha yaxındır və müasir Azərbaycan dilində "görünən", "aydın", "aşkar" kimi daha sadə sinonimlərlə əvəz oluna bilər. Ancaq bu əvəzetmələr həmişə "nümayan"ın ifadə etdiyi incə məna çalarlarını tam olaraq əks etdirmir. Məsələn, "aydın bir səma" deyərkən "nümayan səma" demək daha uyğun gəlmir. Ancaq "nümayan təhlükə" kimi ifadələr işlədilə bilər ki, bu da təhlükənin aydın, aşkar və qaçılmaz olduğunu göstərir.

Qeyd etmək lazımdır ki, "nümayan" sözü bəzən "nümayəndə" sözü ilə qarışdırılır. Ancaq "nümayəndə" kimsəni və ya bir şeyi təmsil edən şəxs və ya şeydir, halbuki "nümayan" bir şeyin görünən, aşkar, aydın olması haqqında məlumat verir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz