Nikbət (ər. نكبة - nikbe) sözü ərəb mənşəli olub, əsasən talesizliyi, bədbəxtliyi, uğursuzluğu, iqbalsızlığı ifadə edir. Lüğətlərdə verilən "talesizlik, bədbəxtlik, iqbalsızlıq" tərifi sözün əsas mənasını əhatə etsə də, onun kontekstə bağlı olaraq daha geniş mənalarda işlədilməsini tam əks etdirmir.
Nikbət, sadəcə bir hadisənin uğursuzluğunu deyil, daha geniş mənada insan həyatının müxtəlif sahələrində yaşanan ardıcıl bədbəxtliklər, əzab-əziyyətlər və tənəzzüllər zənciri kimi də qəbul edilə bilər. Bu, təkcə maddi çətinlikləri deyil, eyni zamanda mənəvi sarsıntılar, ailəvi problemlər, sosial təcrid və ya ümumiyyətlə həyatın bir çox sahəsindəki uğursuzluqları da əhatə edə bilər. Mənfi bir hadisənin nəticəsi olaraq yaranan uzunmüddətli bir vəziyyəti ifadə edir.
"Nikbət tutmaq" ifadəsi isə sözün daha dramatik və intensiv tərəfini vurğulayır. Bu, təkcə bir bədbəxt hadisəni deyil, sanki bədbəxtliyin, bəlaların insanı hər tərəfdən əhatə etməsini, bir-birinin ardınca gəlməsini bildirir. Burada "tutmaq" felinin işlənməsi, bədbəxtliyin insanı "tutması", "boğması", və qaçılmaz olması hissini gücləndirir.
Misal üçün:
- "Son illər ailəsində baş verən hadisələr ona dərin bir nikbət gətirmişdi." (Burada nikbət, bir sıra mənfi hadisələrin nəticəsində yaranmış uzunmüddətli bir mənfi vəziyyəti bildirir.)
- "İşdəki uğursuzluqlar, ailəvi problemlər və xəstəlik onu nikbətə salmışdı." (Burada bir neçə fərqli sahədəki uğursuzluqların birlikdə yaratdığı bədbəxtliyi göstərir.)
- "O, bir neçə ay ərzində həqiqi nikbət tutmuşdu: bir-birinin ardınca pis xəbərlər alırdı, maliyyə çətinlikləri ilə üzləşirdi, həm də sağlamlığında problemlər yaranmışdı." (Burada "nikbət tutmaq" ifadəsinin intensivliyi açıq şəkildə görünür.)
Beləliklə, nikbət sadəcə lüğətlərdəki qısa təriflərlə məhdudlaşmayan, daha geniş kontekstual mənaya malik, duyğu və təcrübə baxımından zəngin bir sözdür.