Nihilist [lat. nihil – heç nə] termini XIX əsrin 60-cı illərində Rusiyada yaranmış və həmin dövrün ictimai-siyasi həyatında xüsusi əhəmiyyət kəsb etmiş bir anlayışdır. Lüğətlərdə əsasən bu dövrün sosial-siyasi kontekstindəki mənası önə çəkilsə də, daha geniş mənada nihilism fəlsəfi bir mövqeyi də ifadə edir.
Tarixi kontekstdə nihilist, mövcud sosial quruluşun, ənənələrin, adətlərin və dəyərlərin kökündən rədd edilməsini tərəfdar tutan şəxs deməkdir. Xüsusilə Rusiyada, çar Rusiyasının təhkimçilik sisteminə, zadəgan sinfinin ayrıseçkilliyinə və mövcud ictimai qaydalarına qarşı çıxan intellektuallar və inqilabi düşüncəli şəxslər "nihilist" kimi adlandırılırdılar. Onlar köhnənin tamamilə dağıdılmasını, əsaslı dəyişiklikləri və yeni bir cəmiyyətin qurulmasını istəyirdilər. Bu mənada nihilism, həm də mövcud quruluşun əsaslarına qarşı aktiv mübarizəni ifadə edirdi.
Fəlsəfi mənada isə nihilizm, hər hansı bir mütləq həqiqətin, dəyərin, məqsədin və ya mənanın olmadığını iddia edən bir fəlsəfi mövqedir. Bu baxımdan, nihilist, həyatın əsassız, mənasız və dəyərsiz olduğuna inanır. Bu, ümumiyyətlə, pessimist və skeptik bir dünya görüşüdür. Lakin, fəlsəfi nihilism, həmişə passiv bir mövqe tutmaq anlamına gəlmir; bəzi hallarda o, mövcud qaydaları və dəyərləri rədd etmək və yeni bir dünya qurmaq üçün hərəkətə keçməyə səbəb ola bilər.
Müasir istifadədə nihilist sözü bəzən daha geniş mənada, hər hansı bir sistemə, ənənəyə və ya dəyərə şübhə ilə yanaşan, onları rədd edən hər kəsə aid edilə bilər. Ancaq bu istifadə tarixi mənasından fərqli olaraq daha az dəqiq və bəzən pejorativ bir kontekstdə işlənir.
Cümlə içərisində nümunələr:
- XIX əsr Rusiyasında bir çox gənc intellektual nihilist ideyalarını qəbul etmişdi.
- Onun nihilist mövqeyi, hər şeyi şübhə altına almasına səbəb olurdu.
- Bəzi tənqidçilər, müasir incəsənətin nihilist bir meyli əks etdirdiyini iddia edirlər.