Nepman sözü XX əsrin 20-ci illərində, SSRİ-də Yeni İqtisadi Siyasətin (NEP) tətbiq olunduğu dövrdə meydana gəlmiş mürəkkəb bir termindir. Etimoloji baxımdan, sözün əsası rus dilindəki "нэп" (NEP – Новая Экономическая Политика) və alman dilindəki "Mann" (adam) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlib. Beləliklə, "nepman" sözü əslində "NEP adamı" mənasını verir.
Lüğətlərdə sadəcə "Yeni iqtisadi siyasət dövründə meydana gəlmiş sahibkar" kimi tərifi qeyd olunsa da, bu tərif tam və dəqiq deyil. Çünki "nepman" termini sadəcə sahibkarlıq fəaliyyəti göstərən şəxsləri deyil, həm də bu fəaliyyət nəticəsində qazandıqları sərvət və sosial mövqeyi ilə seçilən, bəzən isə mənfi konnotasiya daşıyan bir qrup insanı ifadə edirdi. Onlar əsasən kiçik və orta miqyaslı sahibkarlıqla məşğul olurdular: ticarət, sənətkarlıq, kənd təsərrüfatı məhsullarının satışı və s. Bu fəaliyyət onlara, o dövrün sosialist iqtisadi sisteminə nisbətən daha çox gəlir əldə etməyə imkan verirdi.
NEP dövrünün özünəməxsus sosial-iqtisadi şəraitində yaranan "nepman"lar, Sovet hakimiyyətinin rəsmi ideologiyasına uyğun gəlməsə də, iqtisadiyyatın canlanmasında mühüm rol oynamışdılar. Lakin eyni zamanda, bu qrupun bəzi nümayəndələri öz fəaliyyətləri ilə spekülasyon, qiymətlərin qeyri-qanuni artırılması kimi hallara yol vermiş, bu səbəbdən də ictimai rəydə mənfi imic qazanmışdılar. Buna görə də, "nepman" sözü tez-tez istehlakçıların istismarı, varlanmaq üçün ədalətsiz üsullardan istifadə etmək kimi mənfi hallarla əlaqələndirilərək işlənilirdi.
Cümlədə işlənmə nümunələri:
- NEP dövründə nepmanlar böyük sərvət yığmışdılar.
- O, zəngin bir nepman idi, lakin əhalinin əksəriyyətinin yoxsulluq içində yaşadığı bir zamanda.
- Sovet hökuməti nepmanların fəaliyyətinə nəzarət etməyə çalışırdı.
- Bəzi nepmanlar öz var-dövlətlərini qorumaq üçün müxtəlif yollar axtarır, korrupsiyaya yol verirdi.
Yekun olaraq, "nepman" termini sadəcə bir peşə adı deyil, həm də müəyyən bir tarixi dövrün sosial-iqtisadi kontekstini əks etdirən, mürəkkəb məna yükü daşıyan bir termindir. Onun mənasını anlamaq üçün həmin dövrün siyasi və iqtisadi şəraitini nəzərə almaq vacibdir.