Naqqaşlıq sözü Azərbaycan dilində geniş mənada rəsm, təsvir, naxış yaratma ilə bağlı fəaliyyəti ifadə edir. Lüğətlərdəki qısa izahlar sözün zəngin məna çalarlarını tam əks etdirmir. Daha dəqiq və geniş izahlı şəkildə naqqaşlığı aşağıdakı kimi təsnif etmək olar:
1. Peşəkar Naqqaşlıq: Bu, naqqaşın - peşəkar rəssamın əsas fəaliyyət sahəsini ifadə edir. Naqqaşın bədii bacarıq və ustalığı əsasında rənglər, formalar, kompozisiya və texnikalardan istifadə edərək əsərlər yaratmasıdır. Bu, divar rəsmləri, miniatürlər, əl işləri, şəkillər və digər rəsm əsərlərinin yaradılmasını əhatə edir. Bu mənada naqqaşlıq, rəssamlıqla sinonim olaraq qəbul edilə bilər, lakin naqqaşlıqda, xüsusilə də ənənəvi Azərbaycan sənətində, daha çox naxış, ornament və təsviri dekorativliyin ön plana çıxdığını qeyd etmək vacibdir.
2. Dekorativ Naqqaşlıq: Bu, əşyalara, səthlərə naxış vurma, bəzəmə işini ifadə edir. Məsələn, keramika əşyalarının, toxuculuq məmulatlarının, mebellərin, divarların və s. üzərinə naxışların çəkilməsi, həmçinin qızıl suyuna çəkilmə, oyma işlərinin icrası bu kateqoriyaya aiddir. Bu növ naqqaşlıqda bədii ifadə ilə yanaşı, tətbiqi sənət xüsusiyyətləri önə çıxır. Misal üçün, İsmayılzadənin nümunəsindəki “sarayın naqqaşlıq işi” məhz bu mənaya uyğun gəlir. Burada nəzərdə tutulan, sarayın daxili və xarici bəzəklərinin yaradılmasıdır.
3. Naqqaşlığın Tarixi və Mədəni Əhəmiyyəti: Naqqaşlıq, Azərbaycanın zəngin mədəni irsinin tərkib hissəsidir və əsrlər boyu inkişaf edərək müxtəlif üslub və texnikaları özündə əks etdirir. Miniatür rəsmləri, xəttatlıq ilə birlikdə işlənən əsərlər, kitab bəzəkləri, xalçaçılıqda istifadə olunan naxışlar naqqaşlığın tarixi və mədəni əhəmiyyətini vurğulayır.
Beləliklə, “naqqaşlıq” sözünün mənası, kontekstdən asılı olaraq, peşəkar rəssamlıqdan tutmuş, dekorativ sənətə qədər geniş bir məna spektrini əhatə edir. Sözün işlənmə üsulu da bu məna çalarlarını müəyyənləşdirməkdə vacib rol oynayır.