izahlı lüğət 0 baxış 0 reaksiya Düzəliş

Naçaq (fars. ناتاق – nāṭāq) sifəti olub, əsasən "qüvvətsiz", "bacarıqsız", "yararsız", "işə yaramayan", "qeyri-kafi" mənalarını ifadə edir. Lüğətlərdəki "nasaz"la sinonim olaraq qeyd olunmasına baxmayaraq, "naçaq" daha çox fiziki və ya fiziki qüvvə ilə bağlı olmayan bacarıqsızlığı, qüsuru, yetərsizliyi ifadə edir. "Nasaz" daha geniş mənada texniki nasazlıq, qırılma, pozulma kimi mənaları da əhatə edir.

Misal olaraq verilən "Neçə ildir naçağam" ifadəsi şəxsin fiziki və ya psixi cəhətdən zəifliyini, əvvəlki qüvvət və sağlamlığını itirməsini ifadə edir. Bu, sadəcə olaraq bir xəstəlik deyil, daha çox ümumi bir zəiflik, qüvvətsizlik vəziyyətini göstərir.

"Qarınqulu yeməkdə qoçaq olar, köməkdə naçaq" misalında isə əks təzad göstərilir. Şəxs yeməkdə həris və acgöz olsa da (qoçaq – burada "həris", "acgöz" mənalarında işlənir), köməkdə isə qüvvətsiz, bacarıqsız, kömək etməyə yararsızdır. Bu, şəxsin bir sahədəki bacarığının digər sahədəki acizliyi ilə ziddiyyətini vurğulayır. "Naçaq" bu cümlədə spesifik bir bacarıqsızlığı deyil, ümumi bir köməksizliyi, yardımçı olma qabiliyyətinin olmamasını ifadə edir.

Farsca kökünə əsasən, "naçaq" sözü "natəq" (nitqsiz, danışmayan) sözündən törəmə ola bilər. Lakin Azərbaycan dilindəki istifadəsi "natəq"in əsl mənasından uzaqlaşaraq, daha çox ümumi bir qüsur, yetərsizliyi ifadə etməyə doğru yönəlib. Bu istifadə, zaman keçdikcə mənanın genişlənməsi və məcazi mənaların əlavə olunması nəticəsində meydana gəlmişdir.

Söz-söhbət (0)

Bu haqda yaz