Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində "na-" sözcüyünün mənası qeyd olunarkən, əsasən onun inkar və yoxluq mənasını verən prefiks (əlavə) olduğunu vurğulayırlar. Lakin bu izah kifayət qədər geniş deyil. "Na-" prefiksinin funksiyası yalnız inkar mənası ilə məhdudlaşmır; daha dəqiq desək, o, əsas sözün mənasını mənfi istiqamətə doğru dəyişdirir, onun olmama, əksik olma və ya yoxluq halını bildirir.
Etimalogiyasına nəzər salsaq, "na-" prefiksinin fars mənşəli olduğunu görürük. Fars dilində də eyni funksiyaya malik olan bir prefiksdir. Ancaq Azərbaycan dilindəki istifadəsi fars dilinə nisbətən daha genişdir. Məsələn, fars dilində əsasən isimlərə və sifətlərə əlavə olunaraq istifadə olunur. Azərbaycan dilində isə həm isimlərə, həm sifətlərə, hətta bəzi hallarda fellərə də əlavə olunaraq istifadə edilə bilər. Lakin felə əlavə olunması daha az yayılmışdır.
"Na-" prefiksinin "-sız/-siz", "-suz/-süz" şəkilçiləri ilə sinonim olduğunu söyləmək mümkündür, lakin tam sinonimlik yoxdur. "-sız/-siz", "-suz/-süz" daha çox "olmaması" mənasını ifadə edərkən, "na-" prefiksinin istifadəsi daha geniş məna çalarlarına malikdir. Məsələn, "nasaz" sözü yalnız "səs verməyən" deyil, həm də "işləməyən" mənasını verir ki, bu, sadəcə "sazsız" sözü ilə ifadə oluna bilməz.
Cümlə içərisində istifadəsinə misal olaraq aşağıdakıları göstərmək olar:
- Naşad: Şad olmayan, kədərli.
- Naməhrəm: Məhrəm olmayan, yad.
- Nasaz: İşləməyən, qırılan, xarab olmuş (mexanizm üçün).
- Naxoş: Xəstə.
- Naməlum: Bilinməyən, məlum olmayan.
Göründüyü kimi, "na-" prefiksinin istifadəsi, sözün mənasını əsaslı şəkildə dəyişdirərək, onun əksini və ya yoxluğunu ifadə etməyə imkan verir. Bu prefiksin istifadəsi Azərbaycan dilinin zənginliyinə və ifadə imkanlarının genişliyinə əlavə bir dəlildir. Daha dəqiq bir izah üçün, sözün konkret kontekstini və əlavə olunduğu sözün mənasını nəzərə almaq lazımdır.