Mütəqabil sifət və zərf kimi işlənən bir söz olub, ərəb mənşəlidir (مُتَقابِل). Əsas mənası "qarşı-qarşıya", "bir-birinə qarşı", "qarşılıqlı" olmaqdır. Lüğətlərdəki qısa izahı anlamın tam dərinliyini əks etdirmir. Daha dəqiq və geniş izah aşağıdakı kimidir:
Sifət kimi: Mütəqabil, iki və ya daha çox obyekt, hadisə, şəxs və ya anlayışın bir-birinə qarşı vəziyyətdə, yaxud qarşılıqlı əlaqədə olduğunu bildirir. Bu qarşıdurma, fiziki yaxınlıqdan daha çox, qarşılıqlı əlaqə və ya münasibətin mahiyyətini vurğulayır. Məsələn, "mütəqabil tərəflər" deyəndə yalnız fiziki yaxınlıq nəzərdə tutulmur, eyni zamanda, bir-birinə münasibətdə olan, müzakirə aparan, danışıqlar aparan və ya bir-birindən asılı olan tərəflər nəzərdə tutulur. "Mütəqabil qüvvələr" ifadəsi də eyni məntiqə əsaslanır; qüvvələr bir-birinə qarşı yönəlib, bir-birini tarazlayır və ya təsir edir.
Zərf kimi: Mütəqabil zərf kimi işləndikdə, hərəkətin və ya vəziyyətin qarşılıqlı xarakterini vurğulayır. Məsələn, "mütəqabil durmaq" sadəcə qarşı-qarşıya durmaq deyil, həm də bir-birinə baxmaq, qarşılıqlı əlaqədə olmaq mənasını da özündə ehtiva edir. "Onlar mütəqabil söhbət etdilər" cümləsində söhbətin qarşılıqlı, ikitərəfli xarakteri vurğulanır. Yəni, sadəcə birinin danışması yox, hər ikisinin bir-birini dinləməsi və cavab verməsi nəzərdə tutulur.
Fərqli cümlələrdə işlənmə nümunələri:
- Mütəqabil tərəflər razılığa gəldilər.
- Evdəki mütəqabil pəncərələr bağçaya gözəl mənzərə açır.
- Onlar mütəqabil oturub söhbət edirdilər.
- Mütəqabil təzyiqlər sistemin tarazlığını saxlayır.
- Mübahisədə mütəqabil arqumentlər səsləndi.
Yekun olaraq, "mütəqabil" sözünün mənası sadəcə "qarşı" olmaqdan daha genişdir və qarşılıqlı əlaqə, qarşılıqlı təsir və ya qarşıdurmanı ifadə edir.