Mütəarif (ər. مَتَعَرِّف - muta'arrif) sifəti köhnə Azərbaycan ədəbi dilində işlənmiş bir sözdür. Müasir dövrdə istifadəsi az olsa da, tarixi ədəbiyyatımızda rast gəlinir və əhəmiyyətli leksik ehtiyatımızın bir parçasıdır. Əsas mənası “məlum”, “məşhur”, “bilinən”, “tanınan” kimi başa düşülür. Bu mənaların arasında incə fərqlər olsa da, ümumi məqam, mövzunun geniş dairələr tərəfindən bilinməsi və ya tanınmasıdır.
“Mütəarif” sözü, ərəb dilindəki “tə'arruf” (تَعَرُّف) felindən törəmişdir. “Tə'arruf” “tanış olmaq”, “bilmək”, “öyrənmək” mənalarını verir. Beləliklə, “mütəarif” sifəti, bir varlığın, hadisənin və ya anlayışın digərləri tərəfindən tanınması, bilinməsi vəziyyətini ifadə edir. Fərqləndirmək üçün “məlum” daha çox obyektiv bir həqiqətin ifadəsidirsə, “məşhur” daha çox ictimai şöhrəti ifadə edir. “Mütəarif” isə bu iki mənanın ortasında yer alaraq, geniş bir dairə tərəfindən tanınma və ya bilinməni ifadə edir.
Misal üçün, "Şairin əsərləri mütəarifdir" cümləsində “mütəarif” sözü şairin əsərlərinin geniş oxucu kütləsinə məlum olduğunu, tanındığını bildirir. Digər bir misal olaraq, "Bu həqiqət mütəarif idi" cümləsində isə sözügedən həqiqətin əksəriyyət tərəfindən bilinən, qəbul edilən bir həqiqət olduğunu ifadə edir. “Mütəarifdir” ifadəsi isə cümlədə predikat funksiyasını yerinə yetirərək, mövzunun tanınma və ya bilinmə xüsusiyyətini vurğulayır. “Xəbər şəkilçisi ilə” ifadəsinin əlavə edilməsi bu mənanı daha da dəqiqləşdirir.
Qeyd etmək lazımdır ki, “mütəarif” sözü müasir Azərbaycan dilində nadir hallarda işlənsə də, ədəbiyyat tariximizi və dil tariximizi anlamaq üçün əhəmiyyətlidir. Onun köhnə yazılı mənbələrdəki istifadəsi, sözün məna çalarlarını və kontekstə uyğun işlənməsini daha yaxşı anlamaq üçün vacibdir. Lüğətlərdəki sadə izah əvəzinə bu cür daha geniş, tarixi və dilçilik baxımından zəngin təhlil daha məhsuldardır.