Azərbaycan dilinin izahlı lüğətlərində "Müsəlmanca" sözü əsasən "keçmişdə canlı dildə "azərbaycanca" mənasında işlədilmişdir" şərhi ilə verilir. Bu izah qısadır və sözün tarixi inkişafını, semantik çalarlarını tam əhatə etmir. Daha dəqiq və geniş bir izah aşağıdakı kimi verə bilərik:
"Müsəlmanca" sözü, etimoloji olaraq "Müsəlman" ("İslam dininə etiqad edən şəxs") sözündən törəmədir və "-ca" şəkilçisi vasitəsilə sifət və ya zərf kimi işlənərək "Müsəlmanlara məxsus olan", "Müsəlmanlar tərəfindən istifadə edilən", "Müsəlmanların dilində olan" kimi mənaları ifadə edir. Tarixi kontekstdə, əsasən Azərbaycan türkcəsinin müxtəlif dialekt və şivələrini əhatə edən, geniş anlamda "Azərbaycan türkcəsi" mənasını ifadə etmək üçün işlənmişdir. Bu istifadə Azərbaycan ərazisində Müsəlman əhalinin üstünlük təşkil etməsi və onların dilinin əsas ünsiyyət vasitəsi olması ilə bağlıdır. Lakin bu istifadənin tarixi dövrdə (xüsusilə XIX əsr və XX əsrin əvvəllərində) dini və milli kimliklərin qarışığından qaynaqlanan bir məna daşıdığını da qeyd etmək lazımdır.
Müasir Azərbaycan dilində "Müsəlmanca" sözü ədəbi dilin normativ lüğətlərində "azərbaycanca" sinonimi kimi qəbul edilmir və nadir hallarda işlədilir. Ancaq tarixi mənbələr, ədəbiyyat nümunələri və dialektlərdə "Müsəlmanca danışmaq", "Müsəlmanca yazı yazmaq", "Müsəlmanca bir üslub" kimi ifadələrdə rast gəlinir. Bu istifadə formaları sözün tarixi kontekstini və dəyişən məna spektrini əks etdirir.
Misal üçün, “Könülsüz nikah” əsərini yazan müəllifin şagirdlərindən olan Rzayev familiyalı şəxsin yazılarında bu sözün necə işləndiyinin təhlil edilməsi sözün konkret kontekstdəki mənasını daha dəqiq müəyyən etməyə imkan verərdi. Bununla belə, ümumi olaraq, "Müsəlmanca" sözünün keçmişdə Azərbaycan türkcəsinə işarə etməsi, müasir dilin leksik tərkibində isə funksional olaraq az istifadə edilən bir söz olduğunu söyləmək olar.